Stowarzyszenie Projekt Akademia zarejestrowane zostało 13 czerwca 2018 roku. Jego twórcami są eksperci z dziedziny nauk społecznych i humanistycznych, wśród których znajdują się zarówno wykładowcy akademiccy z wieloletnim doświadczeniem, jak i młodzi pracownicy naukowi z krajowych uczelni. Celem stowarzyszenia jest inicjowanie i wspieranie działań związanych m.in. z rozwojem nauki, promocją Rzeczpospolitej Polskiej za granicą, budową społeczeństwa obywatelskiego, upowszechnianiem tradycji narodowej, i pielęgnowaniem polskości, a także ze wspieraniem postaw prodemokratycznych. Wartym podkreślenia jest fakt, iż działania te adresowane są nie tylko do środowiska naukowego, ale przede wszystkim do ogółu obywateli. Misją stowarzyszenia Projekt Akademia jest bowiem dzieło budowy świadomego i wykształconego społeczeństwa, które znając polską historię i dorobek kulturowo-cywilizacyjny, rozumie współczesną rzeczywistość oraz posiada kompetencje do świadomej partycypacji w szeroko pojętym krajowym czy europejskim życiu społecznym. Czynnikiem ułatwiającym realizację tych zadań jest długoletnie doświadczenie badawcze i dydaktyczne naszych członków, będących specjalistami z zakresu szeregu zróżnicowanych dyscyplin naukowych: politologii, nauk o bezpieczeństwie, socjologii, filozofii, prawa czy językoznawstwa.

Kim jesteśmy?


Dr hab. prof. nadzw. UWr Tomasz R. Dębowski

Prezes Zarządu


Absolwent Instytutu Nauk Politycznych Uniwersytetu Wrocławskiego, od 2012 r. doktor habilitowany nauk społecznych w dziedzinie nauk o polityce i administracji. Profesor nadzwyczajny w Zakładzie Polityki Zagranicznej RP, Instytutu Studiów Międzynarodowych UWr. Główne obszary zainteresowań badawczych: problematyka konfesyjna w stosunkach międzynarodowych, współczesna polska myśl polityczna, chrześcijańska myśl społeczna, polityka zagraniczna RP, bezpieczeństwo społeczne, cyberbezpieczeństwo. W chwilach wolnych od pracy, które zdarzają się niezwykle rzadko, muzykowanie z przyjaciółmi i turystyka piesza.

Najważniejsze publikacje

Monografie:

Streszczenie: Tom Cyberbezpieczeństwo wyzwaniem XXI wieku jest opracowaniem, które wpisuje się w kontekst rozważań poświęconych wielorakim aspektom cyberbezpieczeństwa. Autorzy, którzy zostali zaproszeni do realizacji tego projektu, prezentują różne spojrzenia na tę problematykę.Pomysłodawcą pierwszego rozdziału – Główni aktorzy cyberprzestrzeni i ich działalność jest Tomasz Hoffman. Autor koncentruje się na ukazaniu potencjalnych aktorów cyberprzestrzeni, ich działalności, a w tym również zachowań niezgodnych z prawem. Drugi rozdział – Cyberbezpieczeństwo jako wyzwanie dla współczesnego państwa i społeczeństwa – wyszedł spod pióra Marka Górki. Badacz dokonał przeglądu aktualnego stanu bezpieczeństwa cybernetycznego w kontekście rozprzestrzeniania się zagrożeń pochodzących z cyberprzestrzeni, tworzonych przez organizacje państwowe oraz niepaństwowe. Z przemyśleniami Górki koresponduje tekst Bogusława Węglińskiego – Cyberterroryści w cyfrowych czasach ­– profesjonalizacja i digitalizacja współczesnych organizacji terrorystycznych. Autor poddał analizie ewoluujące wraz z rozwojem technologii instrumentarium wykorzystywane przez grupy terrorystyczne, zwracając uwagę na Internet, który otworzył przed nimi nowe możliwości oddziaływania, a w tym także w sferze kreowania przekazu medialnego. Nadmieńmy, że także czwarty rozdział Ataki cyber-fizyczne a system bezpieczeństwa narodowego – Bogusława Olszewskiego – wpisuje się w nurt wcześniejszych dociekań. W tej części tomu poruszone zostały sprawy związane z niepożądanym oddziaływaniem systemów cyber-fizycznych na bezpieczeństwo otoczenia międzynarodowego. W rozdziale piątym, Marcin Adamczyk przedłożył tekst Cyberszpiegostwo w relacjach chińsko-amerykańskich w kontekście potencjalnej zmiany światowego hegemona. Opracowanie poświęcone jest działaniom Chińskiej Republiki Ludowej w cyberprzestrzeni, ukierunkowanych na nielegalne pozyskanie amerykańskich technologii wojskowych i cywilnych. Autorem kolejnego rozdziału jest Kamil Baraniuk, którzy przygotował tekst Zarys przemian instytucjonalnych rosyjskiego wywiadu radioelektronicznego. Baraniuk podkreśla, że współczesny wysoki stopień zinformatyzowania społeczeństw i powszechności korzystania z technologii informatycznych sprawia, iż dane o charakterze sygnałowym i elektromagnetycznym stanowią bardzo istotne źródło informacji dla wyspecjalizowanych instytucji, zajmujących się ich gromadzeniem oraz przetwarzaniem. Rozdział siódmy napisany został przez dwie autorki z Ukrainy. Tetiana W. Nagachevskaya i Lyudmila Frliksowa przygotowały rozważania zatytułowane Napriamky formuwannia miżnarodnoji konkurentospromożnosti IT-sektoru Ukrajiny. Zawierają one analizę stanu i osobliwości kształtowania się międzynarodowej konkurencyjności sektora IT na Ukrainie. Nagachevskaya i Frliksowa zaprezentowały pozycję ukraińskiego sektora IT rozpatrywaną w kontekście Networked Readiness Index, który mierzy skłonność do wykorzystywania przez kraje możliwości oferowanych przez technologie informacyjno-komunikacyjne.Kolejne dwa rozdziały dotykają problematyki religijnej w cyberprzestrzeni. Autorem dociekań – Religijne i parareligijne grupy destrukcyjne: wyzwania cyberprzestrzeni – jest Wojciech Gajewski, który zwraca uwagę na sprawę penetrowania wirtualnej przestrzeni przez destrukcyjne grupy religijne. Z kolei, Lucjan Klimsza przedłożył tekst Filozoficzne aspekty działania Internetu w kontekście zadań misyjnych Kościoła. Autor, który jest duchownym ewangelickim, zwraca uwagę na możliwości, jakie otwiera przed współczesnym chrześcijaństwem dostęp do przestrzeni cyfrowej. Dziesiąty rozdziały Cyberbezpieczeństwo jako konstrukt w polskiej przestrzeni publicznej, będący rozważaniami o nachyleniu politologicznym, napisał Przemysław Mikiewicz. Tekst jest refleksją nad obecnością kategorii cyberbezpieczeństwa w polskiej przestrzeni publicznej, którą autor zawęził do opiniotwórczego oddziaływania centralnych instytucji państwowych oraz partii politycznych. W nurt rozważań politologicznych wpisują się także dwa kolejne teksty. Autorem pierwszego jest Grzegorz Tokarz, którego dociekania zostały zatytułowane Internet jako instrument nawoływania do przemocy – przykład organizacji „Krew i Honor” Polska. Tekst przybliża działalność polskiej sekcji neonazistowskiej organizacji „Krew i Honor”, a w tym zawartość jej strony internetowej, która jest istotnym narzędziem w propagowaniu idei tego środowiska, jak również źródłem informacji o osobach oraz instytucji uznawanych za zdrajców „białej rasy”. Drugi tekst, który zarazem kończy niniejszy tom przygotował Mariusz Kozerski. W rozdziale Dawne afery polityczne ze współczesnej perspektywy: przykład sprawy Barschela/Pffeifera analizowana jest rola, jaką media odgrywają w nagłaśnianiu afer politycznych.

  • T. Dębowski, Kościoły chrześcijańskie w Polsce wobec wybranych zagadnień międzynarodowych w latach 1989-2004, Wrocław 2011. Dostępne: https://tinyurl.com/y48ontnq

Streszczenie: Główną przesłanką, która skłoniła autora do przeprowadzenia badań nad stosunkiem polskich Kościołów chrześcijańskich do zagadnień międzynarodowych w latach 1989–2004, był brak jakichkolwiek opracowań na ten temat. Penetracja tego obszaru badawczego pokazała bowiem, że żaden z Kościołów nie dysponuje monografią poruszającą przywoływaną problematykę, a dostępne na rynku opracowania tylko wybiórczo dotykają niektórych kwestii, na przykład stosunku do polskich starań o członkostwo w Unii Europejskiej. Dysertacja Kościoły chrześcijańskie w Polsce wobec wybranych zagadnień międzynarodowych w latach 1989–2004 składa się z wprowadzenia, dziesięciu rozdziałów merytorycznych i wniosków. W publikacji poruszone zostały zagadnienia dotyczące: polskich starań o członkostwo w NATO i UE; stosunków RP z Niemcami, Rosją, Litwą, Białorusią oraz Ukrainą; problematyki żydowskiej i państwa Izrael, konfliktów na terenie byłej Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii; problematyki irackiej oraz kwestii terroryzmu międzynarodowego.

  • T. Dębowski, Zarys myśli społecznej Kościołów protestanckich w Polsce w latach 1945-1995, Wrocław 2002.

Streszczenie: Studium stanowi niezwykle cenne uzupełnienie luki istniejącej do niedawna w tej dziedzinie wiedzy, zwłaszcza wobec szeroko prezentowanej i omawianej, od dawna zresztą zdefiniowanej w doktrynie katolickiej, nauki społecznej Kościoła Katolickiego. Tymczasem – jak się okazało – Kościoły protestanckie nie tylko rozwijały, każde w swoim zakresie, własne ujęcia doktryny społecznej, ale także wszystkie razem wnosiły w życie społeczne wiele interesujących i pozytywnych treści teologiczno-społecznych wzbogacających chrześcijańskie przesłanie dotyczące życia zarówno jednostkowego w społeczeństwie, jak i życia wspólnotowego. Wiele tych treści było bliskich nauce społecznej Kościoła Katolickiego, wiele natomiast wykraczało poza propozycje religijno-społeczne katolicyzmu. Autor, który sam podczas swych badań dotyczących Kościołów protestanckich został zafascynowany zainteresowaniem tych środowisk problematyką społeczną, wydobył na światło dzienne w ujęciu kompleksowym cały dorobek doktryny społecznej polskiego protestantyzmu i wskazał na reprezentowane przez nią wartości moralne oraz jej wkład w życie naszego narodu. Dzięki temu dzieło wzbogaca z jednej strony syntezy badawcze teologii protestanckiej, a z drugiej -naukę polską oraz polską myśl chrześcijańsko-społeczną. Jest znakomitą podstawą dalszych badań. Z uwagi zaś na międzynarodowy wymiar protestantyzmu, dzieło ma swe znaczenie międzynarodowe.

  • M. Mróz, T. Dębowski (red. nauk), Państwo – społeczeństwo – religia we współczesnej Europie, Toruń 2009. Dostępne: https://tinyurl.com/y6eskjqo

Streszczenie: W dobie dynamicznie zmieniającej się rzeczywistości politycznej, przemian społecznych i gospodarczych, a zwłaszcza oblicza kulturowo-cywilizacyjnego Europy na progu trzeciego tysiąclecia ze zdwojoną siłą powracają pytania o tożsamość Starego Kontynentu, rozumianą także w jej wymiarze duchowym i czysto konfesyjnym.

  • T. Dębowski, M. Sienkiewicz (red. nauk.), Z badań nad geografią polityczną i gospodarczą, Wrocław 2008.
  • Z.J. Winnicki, T. Dębowski (red. nauk.), Nierzymskokatolickie kościoły chrześcijańskie we współczesnej Polsce, Toruń 2007.

Streszczenie: Niewiele jest pozycji na rynku wydawniczym w Polsce, które dotyczyłyby funkcjonowania Kościołów niekatolickich w III Rzeczypospolitej. O ile publikacji omawiających doktrynę i działalność Kościoła rzymskokatolickiego jest dużo, to inaczej jest w przypadku Kościołów, określić możemy jako protestanckie. Widoczna lukę stara się wypełnić zbiór tekstów pod redakcją prof. Zdzisława j. Winnickiego oraz dr. Tomasza Dembowskiego. Już z tego względu należy uznać pomysł powstania książki za trafiony. Nie można również zapomnieć o takich wartościach, jak ukazanie Czytelnikowi polskiemu funkcjonowania w III Rzeczypospolitej Kościołów, których członkowie nie czują się związani z Rzymem. Polska jest państwem, którego mieszkańcy wyznają w większej części katolicyzm – niewątpliwie wzbogacą oni swoją wiedzę o chrześcijaństwie, zapoznając Się z tekstami zawartymi w tej publikacji.

  • T. Dębowski (red. nauk.), Świat, polityka, religie u progu XXI wieku, Wrocław 2006.
  • M. Mróz, T. Dębowski (red. nauk),Wspólnoty chrześcijańskie w państwach byłego ZSRR – perspektywa dwudziestolecia, Wrocław 2006.

Streszczenie: Z perspektywy upływającego dwudziestolecia widać znaczący wpływ czynnika konfesyjnego na procesy zarówno integracyjne, jak i dezintegracyjne w państwach powstałych po upadku Związku Radzieckiego, a także wzrastające znaczenie niektórych Kościołów i związków wyznaniowych w życiu społeczno-politycznym krajów wschodnioeuropejskich w dobie transformacji. Większość państw regionu, kierując się zasadą poszanowania autonomii każdej ze stron na linii państwo-Kościół, uznała zagwarantowanie wolności religijnej za jeden z ważnych fundamentów ustroju demokratycznego oraz istotne spoiwo państwowotwórcze, wzmacniające odzyskaną bądź budowaną na nowo niepodległość i suwerenność. Niezmiernie interesującym zagadnieniem stało się także określenie wpływu religii na kształtowanie się świadomości narodowej, zwłaszcza na pograniczu kulturowo-narodowościowym, przemiany religijności społeczeństw postkomunistycznych, czy chociażby tak aktualne problemy związane z prozelityzmem i ekumenizmem w wymiarze lokalnym i szerzej światowym. Odradzanie się życia religijnego w państwach byłego ZSRR stworzyło zarówno perspektywy dla wpisania się na trwałe czynnika konfesyjnego w całokształt życia społecznego i politycznego społeczeństw postradzieckich, jak i ujawniło nowe problemy i wyzwania, tak charakterystyczne dla podlegającej procesom laicyzacji zachodniej części kontynentu europejskiego.

  • T. Dębowski (red. nauk.), Problemy międzynarodowe w doktrynach społecznych wielkich religii, Wrocław 2004.

Streszczenie: Praca podzielona została na pięć bloków, według kryterium problemowego. Część pierwsza zawiera dwa teksty poświęcone zagadnieniu stosunku współczesnego katolicyzmu do kwestii globalnych przełomu XX i XXI wieku. Pierwszy, autorstwa Adama Banaszkiewicza, poświęcony jest problematyce globalizacji w świetle nauki Jana Pawła II, która postrzegana jest jako proces wielowymiarowy – interdyscyplinarny. Autor trafnie zauważa, że ujęcie globalizacji, które proponuje Papież, jest jedną z wielu możliwych propozycji, jednakże na tyle interesującą, iż może stanowić cenny wkład do dyskusji nad tym zagadnieniem, nie tylko w Kościele Rzymskokatolickim i środowiskach z nim sympatyzujących. Publikacja Grzegorza Tokarza porusza problematykę stosunku polskiego tradycyjnego katolicyzmu do kwestii konfliktów zbrojnych na przełomie XX i XXI w. Zawarte w niej rozważania dotyczą wojny w Kosowie, konfliktu w Afganistanie po zamachach terrorystycznych z 11 września 2001, a także interwencji zbrojnej w Iraku w 2003 r. Na tych kanwach autor rozwija różne wątki, dochodząc do konkluzji, iż nawet to środowisko nie jest monolitem, np. w kwestii możliwości użycia siły do rozwiązywania problemów międzynarodowych. W drugiej części, poświęconej problematyce oddziaływania we współczesnym świecie czynnika religijnego, a także tematyce ekumenizmu, znajdują się dwie publikacje. Autorem pierwszej jest Zbigniew Raczkiewicz. Jego rozprawa analizuje zagadnienie elementów kształtujących międzynarodowe ryzyko polityczne, ze szczególnym uwzględnieniem czynnika religijnego. Drugi tekst napisany przez Andżelikę Suwalską, jako główny przedmiot zainteresowania obiera Światową Radę Kościołów, będącą pozarządową, międzynarodową organizacją ekumeniczną. Autorka skupia się głównie na instytucjonalnym aspekcie funkcjonowania tej organizacji. Blok trzeci, zogniskowany na problematyce religijnej w Unii Europejskiej, otwiera Izabela Wróbel rozważaniami nad zagadnieniem wolności wyznania oraz statusem Kościołów i związków wyznaniowych w prawie UE. Jej druga publikacja poświęcona jest dyskusji nad wpływem wspólnego dziedzictwa religijnego na powstanie UE, która znalazła swoje odbicie m.in. w sporze o kształt preambuły traktatu konstytucyjnego. Z kolei Michał Rynkowski poszukuje związków prawa kanonicznego z prawem Wspólnot Europejskich. W tekście swym ukazuje m.in., jak UE troszczy się o zapewnienie Kościołom i związkom wyznaniowym prawnych możliwości do działania na różnorodnych płaszczyznach. Autorem ostatniej w tym bloku publikacji jest Grzegorz Tokarz. Analizuje w niej publikacje Adama Mickiewicza zamieszczone na łamach „Trybuny Ludów”, pod kątem stosunku wieszcza do takich kwestii, jak religia, Kościół i Europa, ukazując tym samym stosunkowo mało znany szerszemu odbiorcy aspekt twórczości Mickiewicza. W części czwartej znajdują się publikacje poświęcone niechrześcijańskim związkom wyznaniowym w stosunkach międzynarodowych. Pierwsza, autorstwa Wiktora Nyckowskiego, przedstawia centralną dla filozofii Mahatmy Gandhiego, koncepcję satyagraha. Tekst ten ukazuje nie tylko praktyczny wymiar strategii „biernego oporu”, wobec brytyjskiej okupacji Indii, ale także źródła jej słabości w obliczu niedemokratycznych poczynań państwa. Autorem drugiej rozprawy jest Maksymilian Fras. Jego opracowanie poświęcone zostało relacjom europejskiej diaspory Żydowskiej z państwem Izrael, a także zachodzących w nich zmianom w ostatnich latach. W rozprawie Joanny Dyduch przybliżeni zostają czytelnikowi, zamieszkujący Liban Druzowie, będący stosunkowo mało znanym w Polsce ugrupowaniem religijnym. Autorka nie ogranicza się jednakże tylko do opisu tej wspólnoty, ukazuje także jej specyficzne znaczenie dla kształtowania stosunków izraelsko – syryjsko – libańskich. Część czwartą zamyka tekst Jarosława Jarząbka, poświęcony problematyce palestyńskiej. Autor przedstawia m.in. przesłanki, które doprowadziły praktycznie do zdominowania palestyńskiego ruchu narodowego przez islamskich radykałów. Ostatni – pięty blok książki, oscyluje wokół problematyki niemieckiej i protestanckiej. Rozpoczyna go rozprawa Katarzyny Gelles ukazująca stosunek niemieckich protestantów do narodowego socjalizmu w latach 30. XX wieku. Tekst ten ukazuje m.in. mechanizmy infiltracji i prób podporządkowania państwu totalitarnemu, działających na terenie III Rzeszy kościołów i związków wyznaniowych. Z opracowaniem tym koresponduje artykuł Tomasza Dębowskiego, w którym z kolei ukazany jest stosunek organu prasowego polskich luteran – „Zwiastuna Ewangelicznego” do państwa nazistowskiego i prowadzonej przez niego polityki kościelnej i międzynarodowej. Jak widać z tej krótkiej charakterystyki, publikacja „Problemy międzynarodowe wielkich doktrynach społecznych wielkich religii” jest zbiorem tekstów o dużej rozpiętości tematycznej, jednakże nadal dość skromnie reprezentowanych w polskim piśmiennictwie.

  • T. Dębowski (red. nauk.), Kościoły i związki wyznaniowe w stosunkach międzynarodowych, Wrocław 2003.

Artykuły naukowe:

  • T. Dębowski, Wpływ aneksji Półwyspu Krymskiego na sytuację Kościołów działających na jego terytorium, „Wschodnioznawstwo” 2018, s. 57-72. Dostępne: https://tinyurl.com/yxf246ex

Streszczenie: Wiosną 2014 r. incydenty, które miały miejsce we wschodniej części Ukrainy, doprowadziły do przejęcia kontroli nad Półwyspem Krymskim przez Federację Rosyjską. Jednocześnie z obwodu donieckiego napłynęły informacje o wielu aktach przemocy skierowanych przeciwko duchowieństwu i wyznawcom wspólnot chrześcijańskich innych niż Rosyjska Cerkiew Prawosławna, wspierająca władze Kremla. Te wydarzenia skłoniły nas do sformułowania następującego pytania badawczego: jaka jest sytuacja kościołów na zaanektowanym półwyspie? I dalej, wysunięta została hipoteza, że sytuacja kościołów na zaanektowanym półwyspie, z wyjątkiem Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, uległa pogorszeniu. Wykorzystany w artykule materiał badawczy opiera się głównie na ukraińskich, rosyjskich i angielskich źródłach internetowych, które zostały przeanalizowane pod względem ilościowym i jakościowym. W ramach tych działań wyodrębniono do badania następujące społeczności: Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego, Kościół katolicki obrządku ukraińsko-bizantyjskiego, Kościół rzymskokatolicki oraz różne kościoły protestanckie. Tekst, skonstruowany w oparciu o ujęcie problemowe, został podzielony na dwie główne części i podsumowanie. Po przeprowadzeniu badań stwierdzono, że sytuacja prawna kościołów działających na półwyspie, z wyjątkiem Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, uległa pogorszeniu. Przyjęcie rosyjskich rozwiązań w zakresie prawa religijnego znacznie utrudnia realizację działań kościelnych (misyjnych, duszpasterskich, edukacyjnych i charytatywnych), a także współpracę z partnerami zagranicznymi. Naruszenie dotychczasowej wolności religijnej na Półwyspie Krymskim można uznać za formę prześladowania. Analiza dostępnych nam źródeł pozwoliła stwierdzić, że skala represji, z jakimi spotykają się kościoły, jest bardzo zróżnicowana. W najtrudniejszej sytuacji znajduje się Ukraińska Cerkiew Prawosławna Patriarchatu Kijowskiego, konkurująca z Cerkwią Prawosławną. Sytuacja Kościoła katolickiego obrządku ukraińsko-bizantyjskiego, jak również sytuacja kościołów ewangelickich (znanych z wewnętrznych misji) nie wygląda lepiej. Kościół katolicki również cierpi z powodu określonych trudności. W świetle powyższej analizy można stwierdzić, że hipoteza badawcza została pozytywnie zweryfikowana. Podkreśliliśmy, że obecne położenie analizowanych kościołów z anektowanego Półwyspu Krymskiego jest konsekwencją ostatnich wydarzeń politycznych i specyfiki obowiązujących na Ukrainie stosunków międzywyznaniowych, a także bliskich związków między Kremlem a Rosyjską Cerkwią Prawosławną. Powiązania te są również wynikiem działań podejmowanych przez Władimira Putina w celu znalezienia nowych metod legitymizacji własnej władzy politycznej. W związku z tym tworzy on ramy dla „nowego mitu narodowego”, skupiając się na relacjach z rosyjską cerkwią i tradycjami kościelnymi. Opisane w tekście trudności, z jakimi borykają się kościoły, odzwierciedlają praktyki stosowane w Federacji Rosyjskiej wobec mniejszościowych wspólnot „obcych” (postrzeganych jako zagrożenie dla bezpieczeństwa wyznaniowego kraju) przed 2014 rokiem. Niektóre z tych działań mimowolnie doprowadziły do konotacji z prześladowaniami chrześcijan i przedstawicieli innych religii, opisanymi przez Aleksandra Sołżenicyna w pierwszym tomie Archipelagu Gułagów (1973).

  • T. Dębowski, Polska pomoc humanitarna dla ofiar konfliktów zbrojnych na obszarze Bliskiego Wschodu w latach 2015-2017, „Dyplomacja i Bezpieczeństwo” 2017/2018, nr 1, s. 169-188.
  • T. Dębowski, Praca socjalna Kościołów protestanckich w Polsce na przykładzie Zboru „Chrześcijańska Społeczność” w Ząbkowicach Śląskich, „Theologica Wratislaviensia” 2017, t. 12, s. 173-186. Dostępne: https://tinyurl.com/yxlr8j4q

Streszczenie: Głównym celem artykułu jest przedstawienie krótkiego podsumowania działalności społecznej kościołów protestanckich we współczesnej Polsce, zwłaszcza po przemianach politycznych w 1989 roku. Pierwsza część tekstu stanowi wyjaśnienie zasadniczych przesłanek prospołecznej działalności polskich protestantów, a także podstawy prawnej tychże inicjatyw. Druga część artykułu stanowi analizę czynników wpływających na specyfikę, skalę i intensywność interakcji społecznych oraz główne kierunki działań. Ostatnia część tekstu dotyczy inicjatyw prospołecznych Kościoła Zielonoświątkowców w Ząbkowicach Śląskich, w szczególności tych działań, które były adresowane do osób dotkniętych chorobami lub ubóstwem, a także do dzieci i młodzieży.

  • T. Dębowski, Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny. Status publiczno-prawny i obszar aktywności, „Wschodnioznawstwo” 2015, s. 143-156. Dostępne: https://tinyurl.com/y45t7fve

Streszczenie: Artykuł zawiera podstawowe informacje na temat Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Zbudowany problemowo tekst podzielony jest na dwie części. Pierwsza z nich obejmuje sprawy związane z liczbą członków Kościoła prawosławnego w Polsce, strukturą terytorialną rozmieszczenia wyznawców, ich pochodzeniem etnicznym czy też podziałem administracyjnym Kościoła. Druga część artykułu zawiera informacje na temat działalności charytatywnej Kościoła, stosunku społeczności kościelnej do zagadnień takich jak rola religii we współczesnym świecie, zjawisko pogłębiających się nierówności społecznych, problemów przemocy i ochrony środowiska naturalnego. Wyjaśnia również kwestię wypowiedzi Kościoła dotyczących polskich wysiłków na rzecz przystąpienia do NATO i Unii Europejskiej. Ponadto w tekście poruszono kwestie stosunku Kościoła do konfliktów w byłej Socjalistycznej Federalnej Republice Jugosławii, a także do operacji wojskowej USA i ich sojuszników w Iraku w 2003 roku.

  • T. Dębowski, Pomiędzy akcesją a prezydencją – problematyka europejska w wypowiedziach hierarchów Kościoła katolickiego w Polsce, „Dyplomacja i Bezpieczeństwo” 2014, nr 1, s. 91-102. Dostępne: https://tinyurl.com/y6n2obqd

Streszczenie: Integracja z UE była wydarzeniem bezprecedensowym w historii Polski. Miała ona wpływ nie tylko na sytuację wewnętrzną i zewnętrzną państwa, ale także na jego pozycję międzynarodową. Kościół katolicki odegrał ważną i pozytywną rolę na polskiej drodze do członkostwa w tej społeczności. Tak jak w okresie przedakcesyjnym, Kościół również później wypowiadał się w sprawach dotyczących spraw europejskich, komentując następujące kwestie: prace nad kształtem Traktatu Konstytucyjnego UE, ratyfikacją Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej i Traktatu Lizbońskiego, polską prezydencją w Radzie UE oraz różnymi aspektami działalności parlamentarnej PE.

  • T. Dębowski, Wspólne orędzie Kościoła Rzymskokatolickiego w Polsce oraz Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego i jego znaczenie dla stosunków polsko-rosyjskich, „Dyplomacja i Bezpieczeństwo” 2013, nr 1, s. 65-74. Dostępne: https://tinyurl.com/y2yfemkv

Streszczenie: „Wspólne przesłanie do narodów Polski i Rosji” podpisane w Warszawie 17 sierpnia 2012 r. jest pierwszym wspólnym dokumentem w historii Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce i Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. Odniesiono się do problemów mających kilkusetletnie korzenie w stosunkach polsko-rosyjskich i przekazano je w formie kompromisu potwierdzonego przez obie strony. Celem wspólnego przesłania było m.in. zainicjowanie procesu pojednania między Polakami i Rosjanami. Propozycja Kościołów wzbudziła zainteresowanie polityków, intelektualistów i środków masowego przekazu. Podpisanie wspólnego przesłania postawiło pytania nie tylko o przyszłość stosunków polsko-rosyjskich, ale także o wpływ tego wydarzenia na kształt polskiej sceny politycznej, zwłaszcza w kontekście katastrofy lotniczej w Smoleńsku.

  • T. Dębowski, Zielonoświątkowcy na Dolnym Śląsku po II wojnie światowej, „Dolny Śląsk” 2000, nr 8, s. 99-104.
  • T. Dębowski, Internet jako wyzwanie dla Kościoła katolickiego w Polsce, [w:] Bezpieczeństwo świata i Polski. Główne problemy początku XXI wieku, red. M. Górka, G. Tokarz, Poznań 2016, s. 149-159.
  • T. Dębowski, Radykalizm religijny jako potencjalne zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa. Zarys problematyki, [w:] Edukacja warunkiem bezpieczeństwa w XXI w. Służby mundurowe w systemie bezpieczeństwa publicznego, red. M. Kopczewski, D. Sienkiewicz, Koszalin 2016, s. 76-86.
  • T. Dębowski, Zagrożenie dzieci seksualnym wykorzystywaniem i niegodziwym traktowaniem w celach seksualnych za pośrednictwem internetu, [w:] Europa: idee, koncepcje, rzeczywistość. Księga dedykowana profesorowi Wiesławowi Bokajle, red. J. Juchnowski, P. Turczyński, R. Wiszniowski, Kraków 2016, s. 435-449.
  • T. Dębowski, Obraz Republiki Białorusi na łamach „Przeglądu Prawosławnego” (Białystok) w latach 1991-2014, [w:] Belaruska-polskìâ adnosìny : gìstoryâ ì sučasnasc’ : Matèryâly Mìžnarodnaga kruglaga stala, Mìnsk 30 kastryčnìka 2014 g., Mìńsk 2015, s. 44-50.
  • T. Dębowski, Internet w dokumentach Urzędu Nauczycielskiego Kościoła w okresie pontyfikatów Jana Pawła II i Benedykta XVI, [w:] Współczesny wymiar administracji publicznej: polityka społeczna, bezpieczeństwo publiczne, innowacyjność, transparentność, red. M. Górka, M. Pogonowski, Koszalin 2014, s, 41-51.
  • T. Dębowski, Koncepcje polityki zagranicznej Sojuszu Lewicy Demokratycznej, [w:] Polityka zagraniczna Polski w latach 2004-2011 : struktury, koncepcje, sąsiedzi, Izrael, red. M.S. Wolański, Polkowice 2013, s. 67-91.
  • T. Dębowski, Społeczne zaangażowanie chrześcijan ewangelikalnych w Polsce, [w:] Ewangelikalizm polski wobec wyzwań współczesności, red. S. Smolarz, S. Torbus, W. Kowalewski,Wrocław 2013, s. 247-255.
  • T. Dębowski, Kościoły protestanckie w RP wobec problematyki żydowskiej w latach 1989 – 2004, [w:] Historia – polityka – dyplomacja. Studia z nauk społecznych i humanistycznych. Księga pamiątkowa dedykowana Profesorowi Marianowi S. Wolańskiemu w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, red. M, Mróz, E. Stadtmüller, Toruń 2010, s. 593-604.
  • T. Dębowski, „Charta Oecumenica” i jej znaczenie dla procesu pojednania w integrującej się Europie, [w:] Państwo – społeczeństwo – religia we współczesnej Europie, red. M. Mróz, T. Dębowski, Toruń 2009, s. 216-232.


Michał Siekierka

Wiceprezes Zarządu


Absolwent Instytutu Stosunków Międzynarodowych i Filozofii Uniwersytetu Wrocławskiego. Autor kilkunastu wartościowych artykułów o charakterze zarówno naukowym, popularnonaukowym oraz publicystycznym. Członek redakcji czasopisma historyczno – publicystycznego „Na Rubieży” wyróżnionego nagrodą Kustosza Pamięci IPN. Główne obszary zainteresowań badawczych: historia Europy Wschodniej, dziedzictwo Kresów Wschodnich II RP, pamięć historyczna, Polacy podczas II wojny światowej, niemiecka polityka wschodnia. Z zamiłowania podróżnik, pisarz, sportowiec i wielbiciel dobrej kuchni.

Najważniejsze publikacje

Monografie:

  • M. Siekierka, SS – Galizien. Między ideologią nazizmu, ukraińskim nacjonalizmem a zbrodniami, Wrocław 2012.

Streszczenie: Książka opisuję okoliczności powołania, działalność oraz powojenne losy niemieckiej, ochotniczej dywizji Waffen – SS „Galizien”. Uformowana przez III Rzeszę, pozostająca pod niemieckim dowództwem dywizja była zainspirowana przez melnikowską frakcję Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, która dzięki wsparciu Berlina dążyła do ukonstytuowania się przyszłej narodowej armii Ukrainy. W książce znajdują się relacje naocznych świadków pacyfikacji wsi i miasteczek jakich dopuścili się żołnierze SS – „Galizien” w 1944 r., liczne dokumenty archiwalne jak pamiętniki i meldunki. Poruszona została również współczesna percepcja dywizji i jej znaczenie dla polityki historycznej Ukrainy.

  • M. Siekierka, S. Siekierka, Przywracanie pamięci. Stowarzyszenie Upamiętniania Ofiar Zbrodni Ukraińskich Nacjonalistów w latach 1990 – 2018, Wrocław 2019.

Streszczenie: Kresowianie, którzy po 1945 r. zostali, wypędzeni na ziemie nie stanowiące integralnej części przedwojennej Polski, stracili możliwość dbania i pielęgnowania swoich miejsc pamięci. Przybywali na tereny o obcej tradycji, architekturze, urbanistyce, odmiennym klimacie (górskim, tudzież morskim) i nieznanej dla nich przeszłości. Miasta były zniszczone oraz wskutek zarządzonej ewakuacji praktycznie wyludnione. Innymi słowy, tzw. pierwsi osadnicy nie mieli możliwości aby ich dramat był należycie upamiętniony, w lęku przed władzą komunistyczną często ukrywali swoje związki z dawnymi wschodnimi województwami II RP obawiając się możliwych represji. Na ich barkach odbudowywane były tzw. „Ziemie Odzyskane”, walczyli o przetrwanie starając się ułożyć życie od nowa. Mimo wszystko, większość z nich, nigdy nie uwolniła się od koszmarnych wspomnień. Nadzieja na odkłamanie historii zintensyfikowała się wraz z upadkiem ZSRR. Przede wszystkim, oczekiwano na ujawnienie i potępienie zbrodni dokonanych przez OUN – UPA. Jednakże kwestia dobrych relacji polsko-ukraińskich, będącą jednym z głównych priorytetów polityki zagranicznej III Rzeczpospolitej, została oparta o „pojednanie” (rozumiane jako „reset”) i odgrodzenie się „grubą linią” od trudnej historii. Było to łatwe do przeprowadzenia, gdyż większość społeczeństwa było pozbawione elementarnej wiedzy o kresowym ludobójstwie. Dla wielu żyjących świadków i uczestników tamtych dni, czekających na zajęcie się tym tematem, rozliczeniem, nazwaniem i potępieniem zbrodni przez niepodległe państwo polskie, bezrefleksyjna, pomijająca ich losy polityka była dużym ciosem. Wobec braku zainteresowania czynników rządowych oraz placówek naukowych doniosłą tematyką histo­ryczną obszarów II RP, problemem tym zajęli się świadkowie, członkowie rodzin pomordowanych i kombatanci. Impulsem dla społecznej mobilizacji stały się m. in. próby rehabilitacji działań OUN i UPA przez niepodległe państwo ukraińskie. Umyślne ignorowanie Kresowian oraz obawa o całkowite wymazanie ich losów ze świadomości współczesnych Polaków, stało się impulsem do organizowania się i działania społecznego. Wielu z żyjących naocznych świadków ludobójstwa nie zgodziła się na bycie „ofiarą pojednania” polsko – ukraińskiego. Mieszkańcy dawnych województw wschodniej Polski zaczęli sami, niekiedy bez odpowiedniego warsztatu badawczego i ukierunkowanego historycznego wykształcenia analizować, opisywać i upowszechniać wiedzę na temat swych ojczystych ziem. Przykładem takiej działalności było powstałe we Wrocławiu Stowarzyszenie Upamiętnienia Ofiar Zbrodni Ukraińskich Nacjonalistów, które jest przedmiotem niniejszej książki.

  • E. Kocowska-Siekierka, M. Siekierka, Stulecie odzyskania niepodległości przez Polskę. Ustrój, prawo, obyczaje, Wrocław 2018.

Streszczenie: Okolicznościowa publikacja, powstała dzięki programowi „Niepodległa”, której celem było przybliżenie w 100 rocznice odzyskania przez Polskę niepodległości trudów związanych z odbudową państwa po 123 latach niewoli. W następstwie działań zaborców w latach 1772, 1793 i 1795 Rzeczpospolita przestała istnieć. Mocarstwa rozbiorowe postawiły pieczęcie na akcie odbierającym Polakom największe wartości – wolność i niepodległość. Rozbiorowi uległo państwo o powierzchni 780 tyś km² liczące 13 mln mieszkańców. Państwo nie istniało, lecz naród nie dał się zniszczyć. Przetrwał dzięki pamięci o swej przeszłości, tradycji i kulturze. Walka o niepodległość trwała ponad sto lat i naznaczona była ofiarą krwi przelaną w wojnach napoleońskich, w licznych zrywach niepodległościowych, w powstaniu listopadowym, styczniowym i wielkopolskich w walkach o Lwów i Kresy oraz na polach bitewnych I wojny światowej. Historia odzyskania niepodległości to w równym stopniu codzienny trud rodaków zamieszkałych na terenach byłej Rzeczypospolitej, jak i na emigracji, podejmowany w celu zachowania polskości, rozwijania kultury i budowania polskiej myśli politycznej. Książka jest efektem pracy zbiorowej różnych autorów, specjalistów z wielu dziedzin, którzy pochylają się nad złożonym problemem powrotu Rzeczpospolitej na mapę świata.

Artykuły naukowe: 

  • M. Siekierka, Czas a wybrane aspekty jego ujmowania w kulturze antycznych symboli oraz filozofii starożytnej Grecji okresu przedsokratejskiego, „Pisma humanistyczne” 2014, nr XII, s. 17-37. Dostępne: https://tinyurl.com/y5rfgqpn

Streszczenie: Czas jest wszechobecny w historii ludzkiej kultury oraz nauki wzbudzał zainteresowanie u badaczy uprawiających nauki ścisłe: fizyka, astronomia, matematyka – humanistyczne: filozofia, teologia, antropologia, historia, archeologia, etnologia, socjologia, kulturoznawstwo czy geograficzno – przyrodnicze: biologia, geografia i geologia. Każda z owych gałęzi edukacji charakteryzuje się innym podejściem do opisywanego problemu jego genezy oraz skutków. Dla jednych jest jednostką miary, wielkością liczbową, odcinkiem dla innych to pojęcie metafizyczne, duchowe, religijne dla kolejnych to ciągłość, trwanie i zmienność służące do opisu ludzkich dziejów. Celem artykułu jest przedstawienie oraz zestawienie wybranych koncepcji czasu w myśli antycznej i omówienie ich wpływu na ukształtowanie się pojęcia czasu linearnego, który do dziś jest fundamentem dla większości ludzi na ziemi.

  • M. Siekierka, Problem dziedzictwa narodowego na „Ziemiach Odzyskanych” na przykładzie Dolnego Śląska, „Pisma humanistyczne” 2015, nr XIII, s. 155-183. Dostępne: https://tinyurl.com/y4t53r4y

Streszczenie: Przemieszczanie się ludzi zapoczątkowane w czasie II wojny światowej czy to z powodów ideologicznych czy przez wywózki, deportację, zsyłki oraz ucieczki przed frontem i najeźdźcami nasiliły się po 1945 r. Zmiany granic, otwarcie obozów zagłady, brak warunków do życia, transformacje ustrojowe, wysiedlenia czy powroty przymusowych robotników, więźniów, żołnierzy oraz licznych wypędzonych ze swoich domów dały początek niespotykanej w historii świata migracji, która swoim działaniem objęła cały kontynent. W konsekwencji wojny część ludności została pozbawiona dachu nad głową oraz przez wzgląd na zmianę granic uniemożliwiony został powrót do życia prowadzonego przed 1939 r. Wielu obywateli państw wcielonych do ZSRR odmawiało reemigracji do swoich rodzinnych stron. W Europie Środkowej i Wschodniej repatriacje miały charakter etniczny oraz polityczny, ich przebieg był różny, zależny od narodowości. Głównym celem artykułu jest ukazanie trudności, niemożności i zawiłości w budowaniu oraz podtrzymywaniu dziedzictwa, kultury i szeroko rozumianej tożsamości wśród Polaków, którzy po 1945 r. przybyli na tzw. Ziemie Odzyskane.

  • M. Siekierka, Pamięć, polityka a społeczna świadomość w świetle obchodów 70. rocznicy zbrodni wołyńskiej – próba bilansu, [w:] Stosunki polsko-ukraińskie 1991 – 2014. Próba bilansu, (red.) M. Pietraś, B. Surmacz, M. Malskyj, Lublin 2016, s. 493-509. Dostępne:https://tinyurl.com/yyzkeqh9

Streszczenie: Dzień 11 lipca 1943 r. w polskiej historii stał się symboliczną datą przypominającą o krwawych pogromach polaków jakich dopuścili się w latach 1939 – 1947 ukraińscy nacjonaliści skupieni w Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) oraz Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA). Przez wzgląd na szczególne okrucieństwo oprawców czas ten przyjęto określać terminem „krwawa niedziela”. W lipcu 2013 r. przypadały obchody 70. rocznicy tego wydarzenia, będącego zarazem przyczynkiem do kolejnej debaty publicznej na temat trudnego polsko – ukraińskiego splotu. Celem artykułu jest prześledzenie, zobrazowanie oraz wskazanie na różnicę w podejściu i interpretacji polskich środowisk politycznych i szeroko rozumianej opinii publicznej do wzajemnych relacji obu państw po 1989 r. w kontekście obchodów 70. rocznicy rzezi wołyńskiej. Okrągła rocznica odbiła się szerokim echem w polskim społeczeństwie oraz uruchomiła lawinę komentarzy i analiz poświęconych stosunkom polsko – ukraińskim, podejściu do wspólnej historii, priorytetów polskiej polityki zagranicznej czy próbie zbilansowania dotychczasowych osiągnięć.

  • M. Siekierka, Historia oraz miejsce w polskiej polityce pamięci miejscowości Huta Pieniacka, [w:] W poszukiwaniu istoty bezpieczeństwa i myśli politycznej, (red.) M. Soboń, G. Tokarz, Poznań 2018, s. 246-259. Dostępne: https://tinyurl.com/y4fo86oo

Streszczenie: Miejscowość Huta Pieniacka mieściła się w dawnym województwie tarnopolskim, była położona na południe od Brodów w pobliżu znanego klasztoru w Podkamieniu (5 km na północny – zachód od Pieniak). W 1943 r. liczyła 172 numery mieszkań, 135 zagród  i około 800 mieszkańców o narodowości polskiej. W dniu 28 lutego 1944 r. została doszczętnie zniszczona w wyniku pacyfikacji, za którą odpowiedzialna była dywizja Waffen SS – Galizjen.  Artykuł stawia sobie za cel przedstawienie historii miejscowości Huta Pieniacka oraz jej miejsca w obecnej polityce pamięci Rzeczpospolitej.

  • M. Siekierka, Stowarzyszenia Upamiętnienia Ofiar Zbrodni Ukraińskich Nacjonalistów i jego działalność, [w:] W poszukiwaniu istoty bezpieczeństwa i myśli politycznej, (red.) M. Soboń, G. Tokarz, Poznań 2018, s. 274-288. Dostępne: https://tinyurl.com/y4fo86oo

Streszczenie: Wobec braku zainteresowania czynników rządowych oraz placówek naukowych doniosłą tematyką histo­ryczną obszarów II RP, problemem tym zajęli się świadkowie, członkowie rodzin pomordowanych i kombatanci, którzy przeżyli tę straszną gehennę. Konieczność prezentowania zaszłości zgodnie z prawdą historyczną wynikała z faktu, iż w opiniotwórczej prasie zaczęły ukazywać się artyku­ły zaprzeczające wprost udokumentowanym faktom. Dodatkowym impulsem dla społecznej mobilizacji stały się próby rehabilitacji działań OUN i UPA przez niepodległe państwo ukraińskie. Co więcej, osoby, które same były uwikłane w zbrodnie lub ich wspieranie, po okresie zimnej wojny stały się częścią polityki pamięci. mieszkańcy dawnych województw wschodniej Polski zaczęli sami, niekiedy bez odpowiedniego warsztatu badawczego i ukierunkowanego historycznego wykształcenia analizować, opisywać i upowszechniać  wiedzę  na temat swych ojczystych ziem. Powstały między innymi: Towarzystwo Miłośników Lwowa i Kresów Południowo Wschodnich, Towarzystwo miłośników Wołynia i Polesia, Towarzystwo przyjaciół Wilna i Grodna, Polskie oddziały samoobrony Kresów Południowo – Wschodnich, Okręg Wileńskiej Armii Krajowe, Okręg Nowogrodzki Armii Krajowe, Okręg Poleski Armii Krajowe, 27 Wołyńska Dywizja Armii Krajowej, Stowarzyszenie Huta Pieniacka, Stowarzyszenie Podkamień i wiele innych. Na szczególną uwagę zasługuję powołane we Wrocławiu Stowarzyszenie Upamiętnienia Ofiar Zbrodni Ukraińskich Nacjonalistów (SUOZUN), gdyż jako pierwsze zajęło się zbieraniem dokumentów, materiałów i relacji świadków osób, które przeżyły napady na Polka ludność, zorganizowane przez OUN – UPA.

  • M. Siekierka, Pamięć polityczna a pamięć społeczna w kształtowaniu się relacji polsko – ukraińskich po 1991 r., „Przegląd zachodni” 2014, nr 2 (351), s. 224-254. Dostępne: https://tinyurl.com/yxhzqqvj

Streszczenie: W Polsce od początku lat 90. XX w. mieliśmy do czynienia z trzema rodzajami pamięci/świadomości, dotyczącymi ludobójstwa na Kresach – polityczną, społeczną oraz niepamięcią. Pamięć polityczną najkrócej można opisać jako nadmierne upolitycznienie kwestii historycznych, dla realizowania bieżących celów. Pamięć społeczną można zdefiniować jako próbę zmiany kanonu wartości, forsowanego przez apologetów pamięci politycznej. Zaś niepamięć to inaczej obojętność i bark wiedzy historycznej wśród społeczeństwa. Artykuł ma na celu omówienie wyszczególnionych, autorskich koncepcji pamięci oraz ich funkcji.

  • M. Siekierka, Zasada starszeństwa, savoir vivre a protokół dyplomatyczny, [w:] Polska – Europa – Świat. Wczoraj i dziś, (red.) M. Debita, M. Adamczyk, Poznań 2017, s. 267-287. Dostęp: https://tinyurl.com/yxuvsfzf

Streszczenie: Główną zasadą protokołu dyplomatycznego jest precedencja czyli pierwszeństwo, to również podstawowa wytyczna savoir vivr’ u traktująca kogo, gdzie oraz w jakich okolicznościach należy przepuszczać i okazywać szacunek. Przybliżenie genezy, rozwoju i rozumienia zasady starszeństwa (precedencji) stanowi główny cel tekstu.

  • M. Siekierka, Centrum handlowe jako ośrodek ewolucji konsumpcji oraz komunikacji społecznej, „Sprawy socjologiczne” 2013, nr 4, s. 155-171. Dostępne: https://tinyurl.com/y45rjmsw

Streszczenie: Spośród wielu czynników mających wpływ na przemiany społeczno – ekonomiczne to właśnie konsumpcja oraz jej formy, znaczenie oraz zasięg odgrywają coraz to większą rolę we współczesnym świecie.  Nie ulega wątpliwości, że gromadzenie dóbr w celu zaspakajania swoich potrzeb towarzyszyło człowiekowi od początku istnienia. Produkcja, wymiana czy szeroko rozumiany handel nie są zjawiskiem nowym jednak jego wartość, ranga, zakres oraz napięcie towarzyszące procesowi konsumpcji stanowiło podstawę do wykształcenia się wzorców oraz zachowań społecznych niewystępujących na wcześniejszych etapach ewolucji ludzkości. Wraz z rozwojem technologicznym, upowszechniającej się demokracji liberalnej oraz postępującej globalizacji nastąpiła zmiana w postrzeganiu konsumpcji oraz jej roli  zarówno w zbiorowości jak i w działalności pojedynczych jednostek. Artykuł ma na celu omówienie współczesnych form i rodzajów konsumpcji oraz ich wpływ na społeczeństwo.

  • M. Siekierka, Stosunki polsko-ukraińskie a współczesne ruchy nacjonalistyczne Ukrainy, [w:] Szkice z polityki, bezpieczeństwa i myśli politycznej, (red.) M. Soboń, M. Habowski, G. Tokarz, Poznań 2017, s. 258-273. Dostępne: https://tinyurl.com/y6h2nc2b

Streszczenie: Problematyka ukraińska co najmniej od połowy XIX w. jest nieodłącznym komponentem polskiej myśli politycznej. Nie ulega wątpliwości, że współczesne spojrzenie Warszawy na wschód kształtowane jest w oparciu o przekonanie, że aktywne, i bezkrytyczne wspieranie byłych republik radzieckich doprowadzi do osłabienia imperialistycznych inklinacji Moskwy, umocni pozycję Rzeczpospolitej jako regionalnego lidera oraz doprowadzi do budowy tzw. pasa buforowego oddzielającego Polskę od rosyjskiego niedźwiedzia. Jeszcze przed rozpadem ZSRR Ukraina cieszył się  największym zainteresowaniem wśród teoretyków i analityków politycznych, zaś po okresie transformacji kolejnych polskich rządów, tudzież szeroko rozumianej opinii publicznej. Od pierwszej połowy lat 90. ubiegłego stulecia deklarację współpracy na linii Warszawa – Kijów zwykło się określać jako „partnerstwo strategiczne”. Głównym celem Warszawy było wzmocnienie Kijowa i odseparowanie go od moskiewskich wpływów. Jedną z konsekwencji owego działania było odwoływanie się części ukraińskich polityków do ideologii OUN. Obecnie gloryfikacja Stephana Bandery stanowi poważny problem we wzajemnych relacjach, problem większy, niż zwolennicy Giedroycia przyznają. Celem niniejszego tekstu jest próba klasyfikacji istniejących na Ukrainie organizacji  nacjonalistycznych.

  • M. Siekierka, Adolf Hitler, ideologia nazizmu a popkultura w XXI wieku, [w:] Szkice z polityki, bezpieczeństwa i myśli politycznej, (red.) M. Soboń, M. Habowski, G. Tokarz, Poznań 2017, s. 303-314. Dostępne: https://tinyurl.com/y6h2nc2b

Streszczenie: Narodowy socjalizm przez dwanaście lat był ideowym spoiwem III Rzeszy. Stanowił spójny system znaków (werbalnych jak i wizualnych), których celem było homogenizowanie niemieckiego społeczeństwa i integrowanie go wokół władzy totalitarnej. Minister propagandy Goebbels wprost stwierdzał, że  jego zadaniem jest zjednoczenie narodu w myśl narodowej rewolucji. Charakterystyczna dla nazizmu, oprócz idei zewnętrznego wroga, zanieczyszczającego germańską krew, była idea wodza, człowieka wybitnego, wybranego przez opaczność, jednoczącego i prowadzącego swych poddanych w pełnej chwale do zwycięstwa, tudzież gwarantującego lepsze życie. Między innymi dlatego godzi się stwierdzić, iż Adolf Hitler był oraz na zawsze pozostanie największym, najbardziej rozpoznawalnym symbolem nazistowskich Niemiec. Symbolem, co jeszcze parę lat temu wydawać by się mogło niemożliwe, powoli lecz konsekwentnie zmieniającym swoje znaczenie. Za sprawą kultury masowej, z ikony zła osobowego staje się modnym „celebrytą”, postacią śmieszną czy komiczną, a nawet krytykiem współczesnego stylu życia i globalizacji. Celem niniejszego tekstu jest ukazanie jak, wraz z przełomem XX i XXI w., postać Adolfa Hitlera nabrała cech humorystycznych, surrealistycznych czy wręcz autorytatywnych. Artykuł koncentruje się na omówieniu skutków owej przemiany, odwołując się do istniejącego w obecnej kulturze masowej wizerunku Führera.

  • M. Siekierka, Ukraina w politycznej koncepcji Paula Rohrbacha, „Niemcoznawstwo” 2014, nr 22, s. 159-173. Dostępne: https://tinyurl.com/y55uztvj

Streszczenie: Zainteresowanie sprawą ukraińską zostało zapoczątkowane i rozpowszechnione w niemieckiej opinii politycznej i publicznej przez działalność Paula Rohrbacha – geografa, filozofa, naukowca i polityka. Koncepcje geopolityczne oraz rozpropagowanie wiedzy na temat problemów, specyfiki oraz potencjału narodu ukraińskiego przez tego badacza w znacznym zakresie umożliwiło niemiecko – ukraińskie zbliżenie w dobie I wojny światowej. Artykuł przedstawia sylwetkę, poglądy i wpływ myśli Rohrbacha na politykę wschodnią II Rzeszy.

  • M. Siekierka, Walka o pamięć o pomordowanych na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej, [w:] Miejsca pamięci w świadomości współczesnego człowieka, red. K. Zieliński, J. Janikowska, Toruń 2015, s. 167-193. Dostępne: https://tinyurl.com/yxsu3fk9

Streszczenie: Szacuje się, że w 1989 r. w skład ZSRR wchodziło około 120 narodów i narodowości. Było to największe i najliczniejsze państwo świata. W pierwszej połowie lat 90. wiele czynników decydowało o złożoności, niestabilności i nieprzewidywalności nowego ładu światowego. O utrzymaniu i narastaniu antagonizmów może świadczyć fakt, iż po 1990 r. na świecie wybuchły ponad 82 konflikty zbrojne. Wobec rozpadu systemu komunistycznego krajom byłego ZSRR zależało na szybkim wstępowaniu do  struktur zachodnioeuropejskich zarówno gospodarczych jak i militarnych. Skuteczna stabilizacja wewnątrzpaństwowa i regionalna stała się priorytetem polityki zagranicznej ów państw. Był to poniekąd efekt strachu przed groźbą ewentualnych imperialistycznych dążeń Rosji oraz jej chęci utrzymania kontroli w regionie. Europa Środkowo – Wschodnia była również miejscem tendencji  dezintegracyjnych, gdyż wiele państw nie było przygotowanych na tak daleko idącą transformację. Moskwa starała się zapewnić jedność i jednomyślność polityczną bloku komunistycznego między innymi poprzez budowę „człowieka sowieckiego” i narodową homogenizację. Pomiędzy narodami i narodowościami zamieszkującymi jedno państwo wzajemne relację są kluczem do rozwoju i stabilności. W przypadku ZSRR były to kwestie oficjalnie rozwiązane.  Problemy tożsamości narodowej czy wręcz odradzające się nacjonalizmy,  a drugiej strony rosnące wpływy ugrupowań postkomunistycznych miały znaczny wpływ na budowę struktur społecznych na terenie byłych republik socjalistycznych po 1991 r. Celem artykułu jest opisanie jakie miejsce w polskiej polityce historycznej zajmują dawne Kresy Wschodnie II RP.

  • M. Siekierka, Ibn Chaldun – sylwetka oraz wybrane aspekty i problemy myśli ekonomiczno – społecznej, „Racja stanu” 2014, nr 2 (16), s. 109-125.

Streszczenie: Urodzony w Tunisie pierwszego dnia miesiąca ramadanu 732 r. hidżry, czyli 27 maja 1332 r. Wali ad- Din Abd ar- Rahman ibn Muhammad ibn Muhammad ib Ibrahim ibn Abd ar- Rahman (Ibn Chaldun) uważany jest za jednego z czołowych myślicieli i teoretyków nie tylko świata arabskiego ale i filozofa, którego prace w pewnym sensie wyprzedzały swoją epokę. Dzięki swoim przemyśleniom na temat znaczenia historii, społeczeństwa, geografii, instytucji władzy, rozwoju cywilizacji, handlu, państwa oraz natury człowieka zyskał miano ojca socjologii muzułmańskiej i wybitnego uczonego, którego dzieła budziły zachwyt i podziw wśród wielu myślicieli tak że europejskich. Choć tradycja grecka znana była w świecie arabskim dzięki tłumaczeniom i komentarzom takich uczonych jak Ibn Badżdża (lekaż, matematyk i astronom), Ibn Tufaja (filozof i minister na dworze sułtana Abu Jakuba Jusufa) czy Ibn Ruszd (znany na starym kontynencie jako Awerroes tłumacz i specjalista od prac Arystotelesa) to założenia i koncepcja Ibn Chalduna wynikały z jego własnej pracy i obserwacji. Celem artykuły jest zaprezentowanie życiorysu, filozofii oraz wybranych koncepcji ekonomicznych uczonego.

  • M. Siekierka, Współczesne symbole państwowe – geneza, znaczenie oraz funkcje, „Racja stanu” 2016, nr 2- 1 (18 – 19), s. 137-157.

Streszczenie: Mianem symbolu określało się znak umowny, występujący zwykle w formie wizualnej, pełniący funkcję zastępczą wobec pewnego przedmiotu (pojęcia, stanu rzeczy, itp.) i przywodzący ów przedmiot na myśl (budzący związane z nim reakcje). Każdy symbol posiadał jedno dosłowne znaczenie oraz znaczną liczbę ukrytych aspektów kulturowych, toteż często bywał wieloznacznie interpretowany. Innymi słowy symbole to rodzaje znaków umownych, które w różnych grupach społecznych (etnicznych, narodowych, religijnych itd.) mogły przybrać różne znaczenia. Można je również zdefiniować jako krótkie pojęcia (semantyczne środki stylistyczne) służące oddaniu treści oraz natury innym dłuższym myślą. Alegoryczne ujmowanie rzeczywistości towarzyszyło człowiekowi od początku dziejów, wyrażały jego myśli i wyobrażenia o rzeczywistości. Polityka to w największej mierze sprawa symboli, za ich pomocą budowano tożsamość narodową oraz tworzono integrację społeczną. Co więcej, symbole podtrzymywały pamięć zbiorową, współtworzyły poczucie więzi ze wspólną przeszłością będąc zarazem jej potwierdzeniem i dowodem na ciągłość i całość. Celem artykułu jest zobrazowanie genezy, znaczenia oraz funkcji oficjalnych emblematów państwowych ze szczególnym uwzględnieniem polskich symboli narodowych i ich historii.

  • M. Siekierka, Obraz oraz problematyka ukraińska na łamach tygodnika „Do Rzeczy” w kontekście publicznej debaty o stanie bezpieczeństwa Polski, [w:] Proces europeizacji Ukrainy w wybranych obszarach, Kijów 2016, s. 85-105. Dostęp: https://tinyurl.com/y24cmnvb

Streszczenie: Tygodnik „Do Rzeczy” kierowy przez Pawła Lisickiego, ukazuje się od 25 stycznia 2013 r. Pismo ma charakter konserwatywno – liberalny, piszący z nim dziennikarze, publicyści i pisarze byli wcześniej związani z  tygodnikiem „Uważam Rze” m.in.: Paweł Lisicki, Bronisław Wildstein, Rafał Ziemkiewicz, Piotr Semka, Cezary Gmyz, Piotr Gabryel, Marek Magierowski, Andrzej Horubała, Waldemar Łysiak. Z uwagi na krótką historię wydawniczą, ramy poruszanej problematyki będzie rozpoczynał rok 2013, górna granica pozostaje świadomie otwarta przez wzgląd na trwającą polemikę. Warto zaznaczyć, że Polska prasa od 1991 r. pozostaje bardzo zróżnicowana w stosunku do kwestii ukraińskiej. Egzemplifikując tygodnik „Myśl Polska” ukazujący się od 20 marca 1941 r., w którym publicystyka odzwierciedlała ideologię narodową, bazującą na wzorach i tradycji państwowej Narodowej Demokracji, stronił od koncepcji „Polski Jagiellońskiej” czy  późniejszej teorii Giedroycia. Wielokrotnie konstatowano sprzeciw wobec traktowania Kijowa jako strategicznego sojusznika przeciw Rosji oraz podnoszono kwestie związane z historią XX w. ze szczególnym uwzględnieniem zbrodniczej działalności Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. Zupełnie inne stanowisko było prezentowane w tygodniku „Gazeta Polska”, piśmie o profilu prawicowo – konserwatywnym ukazującym się o 1993 r. Redaktor naczelny pisma Tomasz Sakiewicz (pełniący funkcję od 2005 r.) został w 2014 r. odznaczony Medalem Służby Bezpieczeństwa Ukrainy m.in. za medialne wsparcie udzielone rewolucji na Majdanie. Bezkrytyczne opowiedzenie się publicystów owego pisma za Kijowem doprowadziło do zerwania w 2014 r. współpracy „Gazety Polskiej” z ks. Tadeuszem Isakowiczem – Zalewskim, który od 2011 r. należał do stałych felietonistów gazety. Nie ulega wątpliwości, że niepodobne jest aby w prezentowanym artykule zrekonstruować całościowego obraz współczesnej Ukrainy w polskiej prasie, dlatego też autor niniejszego tekstu postanowił zawęzić swe badania do wspomnianego tygodnika „Do Rzeczy”, mając nadzieję, że staną się one przyczynkiem do dalszych prac.

  • M. Siekierka, Znaczenie, rozwój i ewolucja pojęcia tolerancji. Aspekt filozoficzny i politologiczny, [w:] Wybrane problemy nauk humanistycznych. Próba konsiliencji, (red.) T. Marczak, G. Tokarz, Wrocław 2014, s. 107-133.  Dostępne: https://tinyurl.com/y6rvv2mz

Streszczenie: Począwszy od drugiej połowy XX w. w świecie nauki oraz polityce (szczególnie w społeczeństwach zachodnich) popularnym zjawiskiem stała się tzw. poprawność polityczna (PC). Według Leksykonu pojąć politycznych przez political correctness rozumie się „szczególny rodzaj etykiety językowej, podyktowany względami kultury politycznej, w tym wypadku rozumianej intencjonalnie jako kultura współżycia kategorii i grup społecznych o odmiennych wartościach i stylach życia, intencjami złagodzenia lub przezwyciężania stereotypów, uprzedzeń i konfliktów pociągających za sobą dyskryminację określonych zbiorowości lub promocję anachronicznych i agresywnych orientacji politycznych zaprzeczających ideom tolerancji”. Zjawisko to podobnie definiuje językoznawca Władysław Kopaliński w Słowniku wyrazów, pojęć i legend XX w. – PC to „postmarksistowski, lewicowy kodeks polityczny, łączący składniki feminizmu, antyrasizmu i innych liberalnych doktryn, powstały w USA w 1984 roku, nakazujący unikanie słów lub czynów mogących wyrażać dyskryminację lub uprzedzenie w stosunku do osób różniących się pod względem płci, rasy, orientacji seksualnej, do mniejszości narodowych”. Należy zaznaczyć, iż pojęcie poprawności politycznej nie jest skodyfikowanym ani spójnym zbiorem zasad, których przestrzegania broni jakaś instytucja, lecz ogólnym zjawiskiem społecznym. Owa konceptualizacja nie jest też niczym nowym – „prawomyślność” czyli postępującymi zgodnie z obowiązującymi prawidłami, zarówno prawnymi jak i politycznymi, religijnymi czy ideologicznymi, istniała na przestrzeni wieków przybierając różne (niekiedy skrajne jak: cenzura oraz indoktrynacja) formy. Umasowienie politycznej poprawności i wprowadzenie jej do dyskursu publicznego w wymiarze wyżej zdefiniowanym miało miejsce w latach 80. XX w. w Stanach Zjednoczonych. Źródła tej idei kształtowane były w społeczności akademickiej, która domagał się zmian w programach nauczania, miały one podkreślać rolę kobiet, nie – białych i homoseksualistów w dziejach i szeroko rozumianej kulturze. Artykuł ma na celu omówienie różnych sposobów definiowania i rozumienia pojęcia tolerancji.


Marcin Adamczyk

Wiceprezes Zarządu


Autor i współautor przeszło 40 publikacji z obszaru bezpieczeństwa czy stosunków międzynarodowych oraz blisko 20 referatów na konferencjach krajowych i międzynarodowych. Cigar & whisky aficionado, żywotnie zainteresowany historią współczesną oraz poszukiwaniem w życiu ironii czy paradoksu.

Najważniejsze publikacje

Monografie:

  • M. Adamczyk, Smok nad Dnieprem. Chiny w relacjach z Białorusią i Ukrainą po 2010 roku, Sobótka 2018. Dostępne: https://tinyurl.com/y55fr768

Streszczenie: We wstępie do  książki zaprezentowany został aktualny stan badań oraz główne założenia związane z zaangażowaniem Chin w regionie Europy Środkowej i Wschodniej. Ponadto przedstawione zostały szczegóły na temat warsztatu badawczego (w postaci podejścia teoretycznego, przyjętych hipotez badawczych, wykorzystanego materiału itd.). Rozdział drugi porusza problematykę relacji ChRL i Republiki Białorusi w obszarze gospodarczym i militarnym (w mniejszej mierze politycznym). Natomiast rozdział trzeci (poświęcony Ukrainie) skupia się na relacjach gospodarczych, jak i politycznych w kontekście „rewolucji godnościowej” czy następującej po niej aneksji Krymu oraz wojnie ukraińsko-rosyjskiej w Donbasie. Ostatnią część pracy stanowi podsumowanie w oparciu o wnioski z wcześniejszych rozdziałów. Ponadto w zakończeniu współpraca z Białorusią i Ukrainą została przeanalizowana również z perspektywy chińskiej. Autor postanowił wyabstrahować to zagadnienie w celu lepszej eksplanacji istoty zaangażowania Państwa Środka nad Dnieprem. Biorąc pod uwagę, iż motywacje decydentów w Pekinie odnośnie współpracy są zbliżone, takie wyodrębnienie ma zdaniem autora logiczne uzasadnienie. Na ostatnich stronach opracowania znajdują się aneksy w postaci zestawienia wymiany handlowej Chin z krajami Europy Środkowej i Wschodniej (wraz z Rosją) oraz mapy przedstawiające przebieg Nowego Jedwabnego Szlaku. Załączniki mają charakter rozszerzający względem informacji zawartych w głównej części opracowania.

  • M. Adamczyk, O. Szuflet, Indochiny w amerykańskiej polityce powstrzymywania do 1963 roku, Poznań 2017. Dostępne: https://tinyurl.com/y3eect9o

Streszczenie: Praca napisana została w układzie chronologiczno – problemowym i składa się z pięciu rozdziałów oraz wstępu i podsumowania. W pierwszym rozdziale zaprezentowany został stan aktualnych badań w interesującym autorów obszarze oraz szczegóły na temat warsztatu naukowego i materiału badawczego. Kolejne rozdziały pracy zostaną poświęcone trzem następującym po sobie administracjom prezydenckim: Harry’ego Trumana, Dwighta Eisenhowera i Johna F. Kennedy’ego. Zastosowany podział stanowi swoisty rodzaj systematyzacji problematyki i wynika rzecz jasna z historii zaangażowania Stanów Zjednoczonych w Indochinach. Opis i wyjaśnienie dorobku kadencji Trumana i Eisenhowera znalazły swoje miejsce w rozdziale drugim i trzecim – poprzez wzgląd na kształtowanie się za ich rządów planu ramowego dla globalnej polityki Stanów Zjednoczonych. W jego konsekwencji doszło do zaangażowania USA w konflikt w Indochinach. Ponadto obie kadencje charakteryzują działania wyłącznie o charakterze niemilitarnym, wobec czego okres ten stanowi swoiste preludium do dalszych rozważań. Z powyższych powodów podsumowanie dorobku administracji Trumana i Eisenhowera zostało umieszczone w rozdziale czwartym. Biorąc pod uwagę, iż kluczowe decyzje eskalujące obecność Stanów Zjednoczonych w Wietnamie zostały podjęte za kadencji prezydenta Kennedy’ego, opis i ocena jego dorobku wyodrębnione zostały w rozdziale piątym. Polityka administracji JFK wpłynęła determinująco na przyszłe wydarzenia – zbudowała fundament pod jawne i bezpośrednie zaangażowanie Stanów Zjednoczonych w Wietnamie. Całościowe podsumowanie efektów polityki administracji Kennedy’ego znalazło miejsce w odrębnym rozdziale szóstym, stanowiącym jednocześnie kompleksowe zakończenie analizy polityki Stanów Zjednoczonych wobec Indochin do 22 listopada 1963 r. Jako, iż niniejsza praca oparta jest o holistyczne ujęcie faktów historycznych i ich determinantów, jej część eksplanacyjna została ujęta łącznie w rozdziałach czwartym i szóstym. Podział zakończenia podyktowany był potrzebą zachowania ciągu przyczynowo–skutkowego prowadzonych badań. Pracę zwieńczy swoisty substytut zakończenia, będący przyczynkiem do dyskusji, której celem jest ramowe wyznaczenie dalszej problematyki badawczej.

Streszczenie: Książka koncentruje się na analizie funkcjonowania wybranych państw oraz organizacji międzynarodowych, które aktywnie prowadzą działalność w obszarze polityki bezpieczeństwa w skali bądź to regionalnej bądź międzynarodowej. Powszechnie można zauważyć w ostatnich dziesięcioleciach zwiększającą się rolę regionalnych organizacji oraz ich rosnącą chęć reprezentowania interesów polityczno-ekonomicznych służących rozwiązywaniu określonych problemów i zagrożeń dla bezpieczeństwa. W związku z tą uwagą rodzi się pytanie o rolę jaką spełnia obecnie państwo w kształtowaniu polityki międzynarodowej. Publikacja jest więc pewnego rodzaju odpowiedzią na zapotrzebowanie badawcze w tym zakresie. Redaktorzy książki dobrali poszczególne teksty w taki sposób, aby praca jako całość obejmowała większość podstawowych aspektów kształtujących współczesny wymiar polityki bezpieczeństwa. Autorzy badają związek między dynamiką bezpieczeństwa państwa a procesami politycznymi w kilku odmiennych kontekstach. Motywem do tego są niezwykłe zmiany w zakresie polityki międzynarodowej, jakie w ostatnich kilkudziesięciu latach zaszły i które po dziś dzień determinują funkcjonowanie wielu państw. W pełni zrozumiałe jest więc zadanie jakie postawili przed sobą autorzy, a które dotyczy zrozumienia tradycyjnych wyzwań z zakresu bezpieczeństwa, obejmujących także nowe dyskusje na temat prowadzenia polityki przez różnorodne podmioty międzynarodowe w coraz bardziej skomplikowanym świecie. Książka zawiera zaktualizowaną wiedzę, uwzględniającą zmiany, jakie zaszły zarówno na arenie politycznej, jak i akademickiej, a które są istotne dla studentów i praktyków w tej dziedzinie. Praca składa się z trzynastu esejów, które stanowią zróżnicowany zbiór dzieł naukowców z obszaru bezpieczeństwa, polityki oraz prawa.

Artykuły w czasopismach naukowych:

  • M. Adamczyk, K. Baraniuk, People’s Republic of China as a global actor of international relations – role of intelligence in chinese foreign policy, „Kultura – Historia – Globalizacja” 2019, nr 25, s. 187-197. Dostępne: https://tinyurl.com/y4rfoune

Streszczenie: Artykuł stanowi podsumowanie badań, które autorzy przeprowadzili nie tylko nad strukturami i specyfiką wywiadu chińskiego, ale także nad sposobami oddziaływania na inne kraje za pośrednictwem mediów i instytucji kulturalnych oraz miejscem i rolą służb wywiadowczych we współczesnej polityce zagranicznej Chin. Artykuł nie tylko przedstawia wyniki całorocznego nieformalnego projektu badawczego, ale także dzięki publikacji w języku angielskim niewątpliwie przyczynia się do promocji polskich badań, a szerzej ujmując wiedzy o polskich osiągnięciach naukowych w tej dziedzinie za granicą. Autorzy postawili sobie następujące pytania badawcze: Jaką role odgrywa wywiad w polityce zagranicznej Chińskiej Republiki Ludowej? Jaką strukturę ma prawdopodobnie obecny chiński wywiad? Jakie są najbardziej charakterystyczne metody działania wykorzystywane przez chińskie służby wywiadowcze? Aby odpowiedzieć na te pytania, posługują się licznymi metodami badawczymi: analizą instytucji i tekstów prawnych, metodą historyczną i analizą jakościową.

  • M. Adamczyk, P. Rutkowska, The Chinese People’s Republic Investment Engagement in Belarus and Ukraine after 2010, „Nowa Polityka Wschodnia” 2018, nr 16, s. 67-83. Dostępne: http://dx.doi.org/10.15804/npw20181604

Streszczenie: Celem artykułu jest przedstawienie i porównanie zaangażowania gospodarczego, politycznego i wojskowego Chin na Ukrainie i Białorusi, ze szczególnym uwzględnieniem ich roli w globalnej ekspansji ChRL. Chiny, po otwarciu gospodarki na świat na początku lat 80. ubiegłego wieku, natychmiast stały się jednym z najważniejszych elementów gospodarki światowej. Artykuł jest próbą analizy chińskich inwestycji nad Dnieprem, jak również politycznych i wojskowych aspektów tej współpracy.

  • M. Adamczyk, M. Debita, Zasada nieingerencji w sprawy wewnętrzne innego kraju oraz jej miejsce w polityce zagranicznej Chińskiej Republiki Ludowej, „Studia Orientalne” 2018, nr 1 (13), s. 7-32. Dostępne: https://doi.org/10.15804/so2018201.

Streszczenie: Artykuł jest próbą omówienia roli, jaką pełni suwerenność państwa oraz wynikająca z niej zasada nieingerencji w prawie i praktyce relacji międzynarodowych. Autorzy podjęli się nakreślenia przebiegu procesu ewolucyjnej zmiany postrzegania tychże zasad, jak i związków pomiędzy pojęciem suwerenności państwa i zasadą nieingerencji w świetle najważniejszych aktów prawa międzynarodowego. Chcieli oni również odpowiedzieć na pytanie, czy i kiedy ingerencja w politykę innego państwa jest prawnie i faktycznie dopuszczalna. Ponadto celem niniejszego artykułu był opis i objaśnienie roli, jaką zasada nieingerencji pełni w polityce zagranicznej Chin po 1949 roku. W tym celu autorzy przeanalizowali historyczne jej uwarunkowania (sięgające połowy XIX wieku), a także następujący po zakończeniu II wojny światowej proces poszukiwania oparcia w prawie międzynarodowym w obliczu dwóch antagonistycznych wobec siebie imperializmów. Autorzy rozpatrują również przyczyny chińskiego sukcesu gospodarczego w Afryce w kontekście zasady nieingerencji, by na końcu przejść do kwestii ewolucji postrzegania suwerenności i nieingerencji wśród chińskich decydentów.

  • M. Adamczyk, P. Rutkowska, China on the road to becoming a sea power – is this the renaissance of A.T. Mahan’s and J.S. Corbett’s theory?, „Kultura – Historia – Globalizacja” 2018, nr 23, s. 1-16. Dostępne: https://tinyurl.com/y55shlja

Streszczenie: W Państwie Środka jako prawdopodobnie pierwszym państwie na świecie podjęto się realizacji geopolitycznej wizji mocarstwa lądowego i morskiego jednocześnie. Autorzy w swojej pracy podjeli się rozważań nad potencjałem współczesnych Chin do stworzenia mocarstwa morskiego. Rozdział pierwszy zawiera krótki przegląd definicji potęgi w nauce o stosunkach międzynarodowych. W kolejnym zaś autorzy podjeli się próby odpowiedzi na pytanie czym jest potęga morska? Trzeci i czwarty rozdział teoretyczny zawiera szczegółowy opis cech i determinantów potęgi morskiej sformułowanych przez A.T. Mahana i J.S. Corbetta. W rozdziale piątym autorzy dokonali analizy chińskiego potencjału do budowy potęgi morskiej w oparciu o wnioski z wcześniejszych rozdziałów. Podsumowanie jest próbą odpowiedzi na kluczowe pytanie badawcze tej pracy — czy polityka współczesnych Chin nosi znamiona realizacji założeń klasycznych teorii potęgi morskiej?

  • M. Adamczyk, Nowy Jedwabny Szlak jako próba stworzenia mocarstwa lądowego w myśl klasycznych teorii geopolitycznych, „Kultura – Historia – Globalizacja” 2017, nr 22, s. 3-16. Dostępne: https://tinyurl.com/y6lmh9dh

Streszczenie: W pracy autor stara się wykazać, iż projekt Nowego Jedwabnego Szlaku to więcej niż tylko zapowiadane i znane z mediów ogromne inwestycje, mające ułatwić wymianę handlową pomiędzy Chinami, a Europą. NJS ma być sposobem na uniezależnienie się Państwa Środka od wymiany handlowej drogą morską, a która od kilkudziesięciu lat zdominowana jest przez Stany Zjednoczone. Pekin staje przed wyborem, czy rzucić bezpośrednie wyzwanie Ameryce, czy też podjąć próbę stworzenia mocarstwa lądowego. Warto dodać, iż w nowożytnej historii nie było państwa, któremu udałoby się stworzyć przeciwwagę dla morskiej dominacji. Autor zamierza więc odpowiedzieć na pytanie, czy Chińska Republika Ludowa może być pierwszym krajem, któremu uda się wdrożyć w życie geopolityczne teorie Halforda Johna Mackindera i Nicolasa Spykmana.

  • P. Rutkowska, M. Adamczyk, China and Asia-Pacific Region in China’s Military Strategy, „Torun International Studies” 2017, no. 10, vol. 1, s. 83-99. Dostępne: http://dx.doi.org/10.12775/TSM.2017.007

Streszczenie: Rosnąca potęga ChRL implikuję zmianę polityki międzynarodowej i bezpieczeństwa państwa czy wreszcie sposobu postrzegania środowiska międzynarodowego przez członków KPCh. „Biała Księga Obrony”, wydawana co dwa lata przez Ministerstwo Obrony Chińskiej Republiki Ludowej, ma na celu objaśniać zachodzącą ewolucję. Niniejsza praca zaś zgłębia punkt widzenia Chin na potencjalne wyzwania dla bezpieczeństwa w regionie Azji i Pacyfiku.

  • M. Adamczyk, K. Baraniuk, Media i organizacje kulturalne jako wybrane sposoby chińskiego oddziaływania międzynarodowego, „Wschodnioznastwo” 2017, s. 269-283. Dostępne: https://tinyurl.com/yyltaupl

Streszczenie: W zglobalizowanym świecie komunikowanie międzynarodowe wydaje się szczególnie zyskiwać na znaczeniu w kontekście planowania i prowadzenia polityki zagranicznej państw. Poza tradycyjnymi formami oddziaływania takimi jak dyplomacja, gospodarka czy środki militarne, istotne jest też również oddziaływanie kulturowe, w celu „pozyskania umysłów” innych społeczeństw. Jednym z narzędzi do tego służących są media oraz instytucje zajmujące się budowaniem więzi społecznych, rozprzestrzenianiem wiedzy o danym kraju czy jego języku. W zależności od państwa elementy te mogą być mniej lub bardziej skutecznie wykorzystywane w polityce zagranicznej. Przypadek Chińskiej Republiki Ludowej z uwagi aspirację do globalnego mocarstwa oraz obowiązujący system władzy wydaje się szczególnie interesujący i w związku z tym jest celem niniejszych badań.

  • M. Adamczyk, K. Baraniuk, Wywiad jako instrument chińskiej polityki zagranicznej – przyczynek do badań, „Studia Orientalne” 2017, nr 1 (11), s. 34-58.

Streszczenie: Artykuł podejmuje zagadnienie chińskiego wywiadu jako narzędzia wspierania polityki zagranicznej. Przede wszystkim usystematyzowano w nim teoretyczne koncepcje i założenia dotyczące tej dziedziny polityki państwa. W tym zakresie dokonano przeglądu wybranych definicji polityki zagranicznej w polskojęzycznej literaturze fachowej. Następnie autorzy omówili specyfikę uwarunkowań, struktur i instrumentów polityki zagranicznej. W dalszej części artykułu omówiono kluczowe determinanty chińskiej polityki zagranicznej o charakterze politycznym, militarnym, geograficznym, gospodarczym i doktrynalnym. W ostatniej części artykułu podjęto próbę odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób powyższe warunki wpływają na możliwości i funkcjonowanie chińskich działań wywiadowczych.

  • M. Adamczyk, K. Baraniuk, Służby wywiadowcze Chińskiej Republiki Ludowej – zarys struktur i metod działalności, „Studia Orientalne” 2017, nr 2 (12), s. 41-72. Dostępne: https://doi.org/10.15804/so2017203

Streszczenie: Badanie chińskich służb wywiadowczych pozwala badaczom i ich czytelnikom wspólnie zidentyfikować konkretne sposoby, w jakie państwo osiąga swoje cele na arenie międzynarodowej. Wywiad jest głęboko zakorzeniony w chińskim rozumieniu konkurencji międzypaństwowej, a jego zasadniczy skutek, tj. wiedza, jest kluczowym elementem racjonalnego podejmowania decyzji w polityce zagranicznej i bezpieczeństwa. Wywiad jest również ważnym narzędziem zmniejszania luki technologicznej pomiędzy ChRL a krajami zachodnimi. Lata tradycji, wielkość i status międzynarodowy sprawiają, że służby wywiadowcze Chińskiej Republiki Ludowej mają pewne cechy, które charakteryzują ich działalność. Ich opis może pomóc w zrozumieniu filozofii leżącej u podstaw pracy wywiadu o specyfice chińskiej, roli tych instytucji w polityce zagranicznej i ich metodologii działania. Autorzy postanowili skupić się na dwóch aspektach: strukturach odpowiedzialnych za wywiad oraz specyfice podejścia do zbierania informacji. Głównym powodem przyjęcia takiej perspektywy jest chęć nakreślenia głównych różnic w pracy chińskiego wywiadu w odniesieniu do państw kultury zachodniej, a nawet rosyjskiej. Spojrzenie na strukturę wywiadu i jego miejsce w systemie przybliża nas do zrozumienia, jaką rolę pełni chińska kultura w pracy wywiadowczej i czego przywódcy tego państwa oczekują od instytucji powołanych do zbierania informacji.

  • M. Adamczyk, Wyznaczniki ewolucji chińskiej polityki zagranicznej zawarte w Białej Księdze Obrony (2014), „Zeszyty Naukowe Towarzystwa Doktorantów Uniwersytetu Jagiellońskiego. Nauki Społeczne” 2017, nr 18, z. 3, s. 91-101. Dostępne: https://tinyurl.com/y4k4yh7k

Streszczenie: Celem pracy jest analiza przejawów zmiany zachodzącej w polityce zagranicznej Chińskiej Republiki Ludowej, które znajdują się w „Białej Księdze” wydanej w 2015 roku. Autor zamierzał tym samym uzupełnić krajowe badania i przybliżyć czytelnikom treść oraz funkcje ostatniej edycji chińskiej strategii bezpieczeństwa, a także wskazać i objaśnić przejawy rosnącej asertywności polityki Pekinu. Ponadto opracowanie zawiera szczegółowe informacje na temat rosnących nakładów na obronność w Chinach, z uwzględnieniem zadań, jakie Pekin stawia przed swoimi siłami zbrojnymi, oraz zapowiadanych kierunków ich modernizacji. Nie bez znaczenia jest również analiza chińskiej perspektywy otoczenia międzynarodowego i znaczenia zasady nieingerencji w polityce zagranicznej ChRL.

  • M. Adamczyk, Wojna rosyjsko – ukraińska w Donbasie jako wyzwanie dla chińskiej dyplomacji, „Wschodnioznastwo” 2016, s. 133-144. Dostępne: https://tinyurl.com/y3o4bocr

Streszczenie: W artykule analizie podlegają działania Pekinu w trakcie konfliktu na wschodnich obszarach Ukrainy, w okresie od proklamowania dwóch separatystycznych republik (Donieckiej i Ługańskiej) do zawarcia porozumień mińskich w lutym 2015 roku. Jest to prawdopodobnie najpoważniejszy kryzys bezpieczeństwa w Europie od czasów wojny w byłej Jugosławii. Zasadnicze pytanie brzmi, czy rozwiązanie go jest możliwe bez udziału Chin? ChRL jest jednocześnie bliskim sojusznikiem i partnerem Rosji i Ukrainy, co jest sporym wyzwaniem dla polityki chińskiej, ale i testem gotowości do szerszego udziału w polityce światowej. Konflikt na Ukrainie jest wciąż młody i rozwojowy, więc siłą rzeczy problematyka ta jest wciąż słabo zbadana. W polskiej nauce dopiero pojawiają się pierwsze opracowania na ten temat. Relacje gospodarcze i polityczne Chin i Rosji są powszechnie znane, natomiast świadomość znaczenia Ukrainy w polityce chińskiej jeszcze wciąż ograniczona, nawet wśród badaczy z Ukrainy (mimo, iż będzie ona punktem docelowym jednej z odnóg „Nowego Jedwabnego Szlaku” przebiegającej z Chin przez Kazachstan, Azerbejdżan, Gruzję i Morze Czarne do ukraińskiego portu w Ilinczewsku). Opracowanie to, będące kontynuacją wcześniejszych badań nad stosunkami chińsko-ukraińskimi i chińsko-rosyjskimi w okresie protestów na Majdanie w Kijowie oraz podczas aneksji Krymu przez Federację Rosyjską podejmuje próbę uzupełnienia tej luki o analizę chińskiej polityki wobec wojny na wschodzie Ukrainy.

  • M. Adamczyk, Instytuty Konfucjusza jako narzędzie chińskiej miękkiej siły, „Ogrody Nauk i Sztuk” 2016, nr 6, s. 238-247. Dostępne: https://tinyurl.com/y4j7lbfs

Streszczenie: Praca powstała, aby zaznajomić czytelnika z koncepcją siły w stosunkach międzynarodowych, Autor rozważa jak zdefiniować siłę, podkreślając jednocześnie problemy związane z tłumaczeniem terminu na język polski. Istotną częścią pracy są rozważania nad jej rodzajami (soft, hard i smart power) oraz źródłami siły, które posiadają państwa w swoich zasobach. Należy pamiętać, iż poszczególne rodzaje poweru wymagają odmiennych narzędzi i zasobów oraz są wykorzystywane w zupełnie innych celach, choć wszystkie powinny prowadzić do jednego celu, czyli uzyskania przez państwo zakładanego rezultatu. Prócz rozważań teoretycznych czytelnik może poznać przykłady z nieodległej historii, co pozwoli mu lepiej przeanalizować i zrozumieć omawiane zagadnienia. Analizie poddane zostały również zasady funkcjonowania Instytutów Konfucjusza oraz ich rola jako narzędzia chińskiej miękkiej siły. Wykorzystane w tym celu są prace teoretyków stosunków międzynarodowych oraz materiały źródłowe w postaci stron internetowych Instytutów w Polsce oraz nadzorujących je organizacji.

  • M. Adamczyk, W kierunku podważenia statusu państwa hegemonicznego: historia stosunków chińsko – amerykańskich do 2010 roku, „Symbolae Europaeae” 2016, nr 9, s. 47-60. Dostępne: https://tinyurl.com/y6rnmm23

Streszczenie: Kraje położone w rejonie Azji i Pacyfiku przejawiają wobec ChRL swoistą postawę dychotomiczną. Będąc otwartymi na szeroką współpracę gospodarczą, jednocześnie wyrażają co raz większe obawy względem ekspansji politycznej i wojskowej Chin. Z oczywistych względów wnikliwie działaniom Pekinu przyglądają się decydenci w Waszyngtonie. Ocean Spokojny był  od dawna postrzegany przez nich jako obszar wyłącznych wpływów amerykańskich. Stany Zjednoczone siłą rzeczy muszą się obawiać rosnącej chińskiej siły, gdyż Pekin posiada niezbędne środki, aby zakwestionować hegemoniczną pozycję Ameryki. Stąd stosunki między jedynym na świecie supermocarstwem i potencjalnym pretendentem są pasmem ciągłych konfliktów interesów w wielu obszarach. Niniejsza praca podsumowuje blisko 40 lat wzajemnych relacji, od czasów prezydenta Nixona, aż do początków kadencji prezydenta Obamy. Pozwala ona tym samym lepiej zrozumieć bieżącą sytuację w regionie Azji i Pacyfiku oraz wysnuć przypuszczenia co rozwoju sytuacji w przyszłości.

  • M. Adamczyk, Najważniejsze zagadnienia stosunków chińsko – japońskich po II Wojnie Światowej, „Racja Stanu” 2015-2016, nr 2-1 (18-19), s. 69-83.

Streszczenie: Pomimo, iż pod koniec XX wieku Francis Fukuyama ogłosił słynny „koniec historii”, to jednak we współczesnych stosunkach międzynarodowych nie zaszły fundamentalne zmiany. Owszem, zmieniają się aktorzy, zmieniają się niektóre zagrożenia, jednakże im bardziej rzeczywistość relacji międzynarodowych się zmienia, tym bardziej co raz częściej pozostaje taka sama. Sytuacja w rejonie Azji i Pacyfiku jest niezwykle podobna do tej sprzed blisko wieku. Stany Zjednoczone poprzez działania polityczne i militarne starają się utrzymywać status hegemona w regionie i podobnie jak przed II wojną światową kilka państw próbuje status ten podważyć. Bezsprzecznie najbliższe dekady będą przebiegać pod znakiem konfrontacji gospodarczej i politycznej, a być może także militarnej, pomiędzy Chinami i Stanami Zjednoczonymi. Jednakże USA nie będą osamotnione w tym starciu. Można z dużą dozą prawdopodobieństwa założyć, iż najważniejszym ich sojusznikiem w regionie pozostanie Japonia. Jest to państwo silne gospodarczo (choć przechodzące przez okres stagnacji) i militarnie. siła samej tylko Japonii może nie wystarczyć do przeciwstawienia się ambicjom Państwa Środka. Z tego względu Tokio potrzebuje bliskiego sojuszu gospodarczego i militarnego z Waszyngtonem, ale i Stany Zjednoczone dla zabezpieczenia swojej pozycji w regionie dążą do utrzymania odpowiedniego poziomu stosunków z Japonią. Autor dla lepszego zrozumienia obecnej sytuacji geopolitycznej w rejonie Azji i Pacyfiku podjął się próby podsumowania wydarzeń, jakie miały miejsce w relacjach chińsko-japońskich w drugiej połowie XX wieku, od momentu oficjalnego nawiązania relacji pomiędzy ChRL, a Japonią.

  • M. Adamczyk, Relacje chińsko-ukraińskie i chińsko-rosyjskie na tle postawy Chińskiej Republiki Ludowej wobec Majdanu i aneksji Krymu, „Wschodnioznastwo” 2015, s. 25-37. Dostępne: https://tinyurl.com/y6nzlynd

Streszczenie: Praca opisuje stosunki wzajemne stosunki Chin, Rosji oraz Ukrainy w przeciągu pięciu przełomowych miesięcy od listopada 2013 do końca marca 2014 roku. W tym okresie na Ukrainie doszło do gwałtownych antyrządowych protestów (szczególnie na tzw. Majdanie w Kijowie), które po nieudanej i krwawej próbie stłumienia doprowadziły do zmiany rządu. Słabość państwa ukraińskiego została wykorzystana jako pretekst do dalszej destabilizacji sytuacji przez Rosję i doprowadzenia do aneksji Krymu. W artykule znajduje się relacja z przebiegu wydarzeń wraz z opisem chińskiego stanowiska. Wypowiedzi dyplomatów ChRL oraz publikacje prasy rządowej podlegają w tekście bieżącej analizie. Celem tego tekstu jest odpowiedzieć na pytanie o to czy Pekin zamierza bardziej zdecydowanie niż do tej pory angażować się w rozwiązywanie kryzysów na świecie oraz w efekcie grać ważną rolę w światowej polityce.

Rozdziały w monografiach naukowych:

  • M. Adamczyk, Cyberszpiegostwo w relacjach chińsko-amerykańskich w kontekście potencjalnej zmiany światowego hegemona, [w:] Cyberbezpieczeństwo wyzwaniem XXI wieku, (red.) T. Dębowski, Łódź – Wrocław 2018, s. 85-105. Dostepne: https://tinyurl.com/y2toyp5j

Streszczenie: Opracowanie poświęcone jest działaniom Chińskiej Republiki Ludowej w cyberprzestrzeni, ukierunkowanych na nielegalne pozyskanie amerykańskich technologii wojskowych i cywilnych. Zdaniem autora, Państwo Środka jest aktualnie jedynym krajem, który obecnie mógłby rzucić wyzwanie dominacji Stanów Zjednoczonych. Dążenie do uzyskania statusu państwa hegemonicznego wymaga zatem od Pekinu zbudowania odpowiedniej koalicji wspierającej Chiny na arenie międzynarodowej, ale również zmniejszenia dystansu ekonomicznego, jaki dzieli to państwo od Waszyngtonu

  • M. Adamczyk, Globalizacja rodem z Chin – nowa jakość w światowej polityce czy utarte schematy?, [w:] Szkice z polityki bezpieczeństwa i myśli politycznej, (red.) M. Soboń, M. Habowski, G. Tokarz, Poznań 2017, s. 123-139. Dostępne: https://tinyurl.com/y6e26cs5

Streszczenie: Słabość świata zachodniego sprawia, że wielu dywaguje nad kwestią zmiany światowego przywództwa, zastanawiając się jak wyglądać mógłby świat wg Chin. Czy ChRL aby przejąć przywództwo musi zaakceptować liberalne instytucje i zasady gry? A może świat mógłby wyglądać zupełnie inaczej niż do tej pory? Ciężko sobie wyobrazić masowy odwrót od idei globalizacji, to jednak nie jest powiedziane, że pojęcie to oznacza to samo w Pekinie, co wcześniej w Waszyngtonie (Berlinie, Londynie, Brukseli itd.). Autor podejmuje się w tym tekście próby analizy procesów zachodzących za „Wielkim Murem” oraz chińskiej wizji globalizacji.

  • M. Adamczyk, Teoretyczne wprowadzenie do badań nad bezpieczeństwem, [w:] Polska, Europa, Świat. Wczoraj i dziś, (red.) M. Debita, M. Adamczyk, Poznań 2017, s. 54-74. Dostępne: https://tinyurl.com/y3lkf9do

Streszczenie: Praca skupia się na próbie zdefiniowania pojęcia bezpieczeństwa oraz opisie typologii współczesnych badań nad bezpieczeństwem. Autor nie tylko analizuje najważniejsze jego zdaniem zagadnienia związane z formułowaniem wyczerpującej definicji, ale również podejmuje się próby stworzenia autorskiej definicji. Dalsza część artykuły poświęcona jest opisowi wiodących kryteriów związanych z klasyfikacją bezpieczeństwa. Opracowanie ma charakter teoretyczny i tym samym stanowi wstęp do dalszych badań nad bezpieczeństwem.

  • M. Adamczyk, W kierunku podważenia statusu państwa hegemonicznego: przegląd głównych aspektów współczesnych chińsko-amerykańskich stosunków gospodarczych i wojskowych, [w:] Wybrane determinanty polityki bezpieczeństwa XX wieku. Terroryzm i cyberbezpieczeństwo, (red.) M. Górka, U. Soller, Poznań 2017, s. 144-163. Dostępne: https://tinyurl.com/y26srppo

Streszczenie: Relacje militarne między Państwem Środka, a Stanami Zjednoczonymi to proces budowy konsensusu w wiodących obszarach obejmujących bezpieczeństwo globalne oraz regionalne. Kluczowe dla obu stron zagadnienia to sytuacja w Cieśninie Tajwańskiej, rozbudowa potencjału ofensywnego i zdolności do szybkiego reagowania chińskich sił zbrojnych, zwalczanie międzynarodowego terroryzmu, ograniczenie dostępu do broni masowego rażenia i środków jej przenoszenia oraz zainicjowany przed kilkoma laty proces budowy amerykańskiego systemu obrony antybalistycznej. Mimo, iż oba mocarstwa co raz ostrzej rywalizują o pozycję na obszarze Oceanu Spokojnego, to są obszary, w których potrafią zgodnie współpracować na rzecz bezpieczeństwa. Za przykład modelowej współpracy można uznać działania w zakresie przeciwdziałania i zwalczaniu terroryzmu na świecie. Stosunki handlowe między Stanami Zjednoczonymi, a Chinami podobnie jak relacje wojskowe mają kilka istotnych punktów spornych. Poszanowanie własności intelektualnej jest jednym z nich, podobnie jak brak równej wymiany handlowej z ChRL.

  • M. Adamczyk, Analiza uzależnienia Chińskiej Republiki Ludowej od wybranych surowców energetycznych w kontekście chińskiej drogi do hegemonii, [w:] Globalne i lokalne problemy polityki bezpieczeństwa. Polska i świat. Tom 1, (red.) M. Górka, Poznań 2017, s. 193-216. Dostępne: https://tinyurl.com/y3lzmulm

Streszczenie: W artykule szczegółowo przeanalizowano kwestie dostaw do Państwa Środka kluczowych nieodnawialnych źródeł energii, takich jak węgiel, ropa naftowa i gaz ziemny. Przedstawione zostały zasoby własne poszczególnych paliw kopalnych oraz ich zużycie i import. Dane te przedstawiono w postaci ilościowej, z wykorzystaniem tabel i wykresów. Wybrane ramy czasowe, obejmujące lata 1989 – 2012, pozwoliły przeanalizować zmianę sytuacji w kilku chińskich „planach pięcioletnich” ( od siódmego do dwunastego). Celem tej analizy jest identyfikacja istotnych wyzwań i zagrożeń dla Chińskiej Republiki Ludowej w związku z rosnącym wykorzystaniem surowców takich jak węgiel, gaz i ropa naftowa. Autor stara się odpowiedzieć na następujące pytania: Czy Chiny są samowystarczalnym państwem w zakresie dostaw surowców energetycznych? Jakie zasoby energetyczne przeważają w Chinach? Na jak długo wystarczą chińskie zasoby?

  • M. Adamczyk, Deficyt handlowy zagrożeniem dla bezpieczeństwa ekonomicznego państwa?, [w:] Globalne i lokalne problemy polityki bezpieczeństwa. Polska i świat. Tom 2, (red.) M. Górka, Poznań 2017, s. 175-194. Dostępne: https://tinyurl.com/yxle9exf

Streszczenie: Wśród badaczy, komentatorów i decydentów panuje konsensus odnośnie tego jak ważne w XXI wieku jest zagadnienie bezpieczeństwa ekonomicznego państwa. Jednocześnie brak jest szerszej debaty nad zagrożeniem, jakie mogą stanowić powtarzające się deficyty handlowe dla rozwoju gospodarczego kraju. Autor podejmuje próbę uzupełnienia debaty publicznej w tym zakresie. Elementem pracy jest próba sformułowania odpowiedniej definicji bezpieczeństwa ekonomicznego i jego umiejscowienie w ramach badań nad bezpieczeństwem oraz przedstawienie aktualnego stanu wiedzy na temat wpływu handlu międzynarodowego na rozwój gospodarczy. Na zakończenie autor stara się odpowiedzieć na pytanie, czy rzeczywiście nierozważną politykę handlową należy uznać jako zagrożenie dla bezpieczeństwa ekonomicznego państwa.

  • M. Adamczyk, Media we współczesnym państwie totalitarnym na przykładzie Chińskiej Republiki Ludowej, [w:] Media XXI wieku. Studia Interdyscyplinarne, (red.) A. Momot, A. Drabina, Wrocław 2016, s. 11-28. Dostępne: https://tinyurl.com/yyaf2t4c

Streszczenie: Chińska Republika Ludowa w XXI w. wciąż w wielu obszarach postępuje niczym państwo totalitarne, które stara się kontrolować każdy element życia społecznego i gospodarczego. Chiny wprowadzają powolne zmiany w wielu najbardziej kontrowersyjnych z nich, więc coraz bliżej im do autorytaryzmu ‒ jednocześnie na pewno daleko im jeszcze  do demokracji. Rząd praktycznie całkowicie kontroluje we własnym kraju system medialny, który pełni funkcję propagandową ‒ nie tylko wobec własnych obywateli, gdyż oddziałuje również na zewnątrz kraju. W tym celu tworzy się liczne obcojęzyczne wydania chińskich gazet, obcojęzyczne telewizyjne kanały informacyjne czy pasma w stacjach radiowych. Media chińskie, aby dotrzeć do obcokrajowców, z powodzeniem korzystają z Internetu, w tym np. z mediów społecznościowych, które w zdecydowanej większości są niedostępne dla Chińczyków. Analizując publikacje i programy w chińskich mediach anglojęzycznych, można zauważyć, iż mają one na celu dotarcie do dwóch głównych grup: społeczeństw oraz osób decyzyjnych w innych państwach. Informacje skierowane do pierwszej grupy oddziałują długofalowo, kształtując przychylne ChRL postawy poprzez prezentowanie pozytywnego wizerunku Chin jako odpowiedzialnego członka społeczności międzynarodowej. Z kolei wiadomości skierowane do elit decyzyjnych w innych krajach działają jako dodatkowy kanał dyplomacji, swoisty balon próbny.

  • M. Adamczyk, Współpraca wojskowa kluczowym elementem relacji między Federacją Rosyjską a Chińską Republiką Ludową, [w:] Oblicza współczesnego terroryzmu, (red.) G. Libor, s.l. 2016, s. 182-191. Dostępne: https://tinyurl.com/y4gy29kl

Streszczenie: Stosunki Chin i Rosji jawią się w głównej mierze jako silne partnerstwo gospodarcze i polityczne. Współpraca wojskowa natomiast w powszechnej świadomości schodzi na dalszy plan względem wielkich projektów energetycznych czy politycznych. Jednak to właśnie dzięki rosyjskiej broni i technologiom militarnym ChRL ma szansę zbudować potencjał militarny adekwatny do dynamicznie rozwijającej się gospodarki i wzrastającej roli politycznej. Artykuł jest być próbą analizy charakteru wzajemnych stosunków wojskowych oraz znaczenia ich dla Rosji i Chin. W polskojęzycznej literaturze brak jest publikacji poświęconych akurat temu konkretnemu obszarowi relacji chińsko-rosyjskich, stąd próba uzupełnienia tejże luki. Skrócona analiza historii wzajemnych relacji pozwoli Czytelnikowi dostrzec jak zmieniła się dynamika relacji chińsko-rosyjskich. Jeszcze pół wieku temu Moskwa prowadziła rozmowy z Chinami z pozycji siły, a przywódcy Państwa Środka przybywali na Kreml by wnioskować o pomoc gospodarczą i wojskową. Czytelnik poznaje również istotę „pułapki uzależnienia” której ofiarą na własne życzenie stał się Kreml w wyniku dominującego udziału Państwa Środka w rosyjskim eksporcie uzbrojenia. Autor prezentuje również najważniejsze jego zdaniem implikacje i zagrożenia płynące ze wspólnej kooperacji militarnej między państwem Smoka, a Niedźwiedzia.

  • M. Adamczyk, Problem terroryzmu islamskiego w Chinach w kontekście dążeń niepodległościowych Ujgurów, [w:] Edukacja warunkiem bezpieczeństwa w XXI w. – Służby mundurowe w systemie bezpieczeństwa publicznego, (red.) M. Kopczewski, D. Sienkiewicz, Koszalin 2016, s. 13-24. Dostęp: https://tinyurl.com/y4upc9fa

Streszczenie: Problem terroryzmu islamskiego w Chinach jest prawie zupełnie nieznany opinii publicznej na świecie. Należy jednak pamiętać, iż jest to zupełnie inne zjawisko niż znane z naszej części świata zamachy terrorystów powiązanych z ISIS czy Al-Ka’idą. O ile w przypadku zamachów w USA czy Europie zagrożenie miało i wciąż ma źródło głównie zewnętrzne, o tyle w Państwie Środka wprost przeciwnie. Terroryzm islamski w Chinach podobnie jak i w Rosji związany jest z walką mniejszości etnicznej i religijnej o utworzenie własnego państwa. Podobnie jak Czeczenów w Rosji, tak i Ujgurów w ChRL odróżnia od dominującej w społeczeństwie grupy etnicznej praktycznie wszystko. Inna religia, język czy historia powodują nieustanne napięcia. Te zaś prowadzą do nieustannie nakręcającej się spirali przemocy z obu stron. Taka sytuacja w sposób oczywisty implikuje metody przeciwdziałania aktom terroru. Terroryści mogą prowadzić działania podobne do partyzanckich, tj. w oparciu o przychylną miejscową ludność, która zapewnia im bezpieczne schronienie oraz aprowizację. Jednocześnie jako państwo wciąż totalitarne Chiny mogą pozwolić sobie na stosowanie metod, które są nie do przyjęcia w krajach demokratycznych. Należy jednak przy tym pamiętać, iż w ciągu ostatnich dwudziestu lat doszło do ponad dwustu aktów terroryzmu na terytorium Chin, więc problem na pewno nie jest błahy. Aby zrozumieć istotę zjawiska należy odpowiedzieć na pytanie dlaczego i o co walczą mieszkańcy Sinkiangu. Takowe odpowiedzi znajdą się w tymże artykule.

  • M. Adamczyk, Porównanie zmiany potencjału militarnego Chin na tle Rosji, Indii, Stanów Zjednoczonych oraz Japonii w okresie od 1989 do 2013 roku, [w:] Aspekty bezpieczeństwa w życiu publicznym, (red.) D. Magierek, M. Pogonowski, Koszalin 2015, s. 123-140. Dostępne: https://tinyurl.com/y6koolax

Streszczenie: Praca dotyka problematyki związanej z pozycją militarną pięciu głównych aktorów w rejonie Azji i Pacyfiku, tj. Chin, Federacji Rosyjskiej, Japonii, Indii i Stanów Zjednoczonych. Analizowane są wydatki militarne we wszystkich państwach na przestrzeni dwudziestu pięciu lat, od momentu zakończenia Zimnej Wojny do roku 2013. Przy wykorzystaniu tabel i wykresów przedstawiono nie tylko dane, ale i uwidocznione są trendy panujące we wszystkich krajach. Jednocześnie analizowane są powody istniejącego stanu rzeczy. W dalszej części pracy rozważana jest liczebność i wartość bojowa armii powyższych pięciu państw. W podsumowaniu autor zwraca uwagę na rolę Chin na tle pozostałych aktorów.


Dr Michał Lubicz Miszewski

Przewodniczący Komisji Rewizyjnej

Absolwent Instytutu Socjologii Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu, doktor nauk humanistycznych (dyscyplina: socjologia). Adiunkt w Wydziale Nauk o Bezpieczeństwie w Akademii Wojsk Lądowych we Wrocławiu. Główne obszary zainteresowań badawczych: Polonia i Polacy w Europie Środkowej i Wschodniej, emigracja poakcesyjna Polaków, konflikty etniczne w państwach postsowieckich, migracja obywateli Ukrainy do Polski po rewolucji godności, odrodzenie Kościoła katolickiego w Europie Środkowo-Wschodniej, dziedzictwo kulturowe dawnych Kresów Wschodnich II RP.

Najważniejsze publikacje

Monografie:

  • M. Lubicz Miszewski, Polonia na Słowacji. Położenie – Kultura – Tożsamość. Studium socjologiczne, Wrocław 2012. Dostępne: https://tinyurl.com/y6j9u5co

Streszczenie: Polacy na Słowacji to emigracja nietypowa, ani polityczna ani też spowodowana wydarzeniami historycznymi. Mieszkają tu polscy górale z przygranicznych regionów, a także ci Polacy, którzy przyjechali na studia bądź na kontrakty do pracy i tu znaleźli swego współmałżonka. Polonia słowacka jest zbiorowością nieliczną, żyjąca w znacznym rozproszeniu Wyniki spisu powszechnego z 2011 roku wykazały, iż narodowość polską zadeklarowały 3.084 osoby. Organizacjami polonijnymi działającymi na Słowacji są istniejący od 1994 roku „Klub Polski – Stowarzyszenie Polaków i ich Przyjaciół na Słowacji” oraz powstałe w 2007 roku Towarzystwo Społeczne „Polonus”.

  • M. Lubicz Miszewski, Kresowe projekty edukacyjne na rzecz umacniania bezpieczeństwa kulturowego, Jawor 2018.

Streszczenie: Zasadniczym celem opracowania jest przedstawienie projektów edukacyjnych realizowanych w wybranych szkołach, związanych z polskim dziedzictwem kulturowym na dawnych Kresach Wschodnich RP. Są one ukierunkowane na przybliżenie uczniom historii, kultury, tradycji i walorów przyrodniczych tych obszarów. Przyczyniają się także do ocalania pamięci o materialnych i niematerialnych wartościach kultury i dziedzictwa kulturowego, wzmacniając tym samym bezpieczeństwo kulturowe Polski. Praca składa się z trzech rozdziałów. Pierwszy z nich zawiera zwięzły opis wkładu dawnych ziem wschodnich w dziedzictwo kulturowe Rzeczpospolitej oraz postępującego procesu ich depolonizacji. W dalszej jego części przybliżone są definicje pojęcia bezpieczeństwa kulturowego oraz przykłady działań mających na celu ochronę tożsamości kulturowej, dóbr kultury i dziedzictwa narodowego na obszarach dawnych Kresów Wschodnich. Zakończenie rozdziału poświęcone jest wyjazdom Polaków do państw, które obejmują współcześnie obszary należące w przeszłości do Polski. Teoretyczny kontekst tych podróży stanowią pojęcia turystyki kulturowej i jej rodzajów – turystyki dziedzictwa kulturowego, turystyki etnicznej oraz turystyki sentymentalnej. Rozdział drugi rozpoczyna próba oceny stanu edukacji kresowej w polskiej szkole. Następnie scharakteryzowane są w nim trzy projekty edukacyjne, mające na celu poznawanie dziedzictwa kulturowego dawnych Kresów Wschodnich przez polskich uczniów. Są nimi program pn. Poznajemy Kresy Wschodnie Dawnej Rzeczpospolitej, jaki w latach 2010-2015 realizowany był w dwóch gimnazjach znajdujących się w Świerklanach i Jankowicach w powiecie rybnickim, zapoczątkowany w 2010 roku krakowski program pn. Poznanie dawnych Kresów Wschodnich Rzeczypospolitej przez uczniów krakowskich szkółoraz zainicjowany w 2017 roku w województwie małopolskim projekt pn. Akademia Dziedzictwa Kresów Wschodnich Rzeczypospolitej. W trzecim rozdziale przedstawiono analizę badań własnych, zrealizowanych w latach 2016-2018. Objęły one nauczycieli i uczniów zaangażowanych w kresowe projekty edukacyjne (w powiecie rybnickim i w Krakowie). Badania miały charakter jakościowo – ilościowy. W przypadku nauczycieli zastosowano bowiem technikę wywiadu swobodnego, uczniowie zaś zostali przebadani za pomocą kwestionariusza ankiety.

  • M. Lubicz Miszewski (red. nauk.), Emigracja obywateli Ukrainy do Polski po 2013 roku i jej wpływ na bezpieczeństwo, Wrocław 2017. Dostępne: https://tinyurl.com/y26onuc8

Streszczenie: Publikacja ma na celu  interdyscyplinarną analizę przyczyn i skutków oraz  wyzwań dla bezpieczeństwa wynikających z emigracji obywateli Ukrainy do Polski po tzw. rewolucji godności na Ukrainie z przełomu 2013 i 2014 roku. zawarte w niej artykuły dotyczą głównych przyczyn emigracji obywateli Ukrainy do Polski, ich sytuacji, potrzeb i oczekiwań oraz postrzegania przez nich Polski i Polaków. Przedstawiono w nich również skutki jakie emigracja z Ukrainy wywołuje na polskim rynku pracy oraz na płaszczyźnie edukacji. Poruszone także zostały kwestie korzyści i zagrożeń dla bezpieczeństwa wynikających z napływu emigrantów zza Buga oraz to jakie wywołują oni reakcje społeczne wśród polskich obywateli.

  • M. Lubicz Miszewski (red. nauk.), Imigranci z Ukrainy w Polsce. Potrzeby i oczekiwania, reakcje społeczne, wzywania dla bezpieczeństwa, Wrocław 2018. Dostępne: https://tinyurl.com/y66gnjap

Streszczenie: Publikacja ma na celu  interdyscyplinarną analizę przyczyn i skutków oraz  wyzwań dla bezpieczeństwa wynikających z emigracji obywateli Ukrainy do Polski po tzw. rewolucji godności na Ukrainie z przełomu 2013 i 2014 roku. Zawarte w niej artykuły dotyczą stereotypów i wzajemnego postrzegania Polaków i Ukraińców oraz wyzwań dla bezpieczeństwa, wynikających z masowego napływu obywateli Ukrainy do Polski.

Artykuły naukowe:

  • M. Lubicz Miszewski, Mniejszości narodowe na Słowacji i ich ochrona prawna, [w:] red. J. Żurko, Komunikacja międzykulturowa, wewnątrzkulturowa, społeczna, Toruń 2009, s. 246-267.

Streszczenie: Republika Słowacka, powstała 1 I 1993 roku, jest państwem wielonarodowościowym. W niepodległej Słowacji mniejszości narodowe obejmują aż 14,2 % ogółu społeczeństwa. artykuł przedstawia obowiązujący obecnie na Słowacji system prawny, w zakresie ochrony mniejszości narodowych. Jest on wynikiem porozumień międzypaństwowych, zawartych przez niepodległą Słowację z sąsiadami oraz efektem procesu dostosowywania prawa krajowego do ustawodawstwa Unii Europejskiej w zakresie ochrony mniejszości. Położenie mniejszości narodowych i kształt dotyczącego ich prawa wynika także z aktualnego kursu polityki państwa słowackiego (zmieniających się rządów) wobec mniejszości. Te właśnie czynniki tworzą podstawy dla procesów komunikacji międzykulturowej i relacji mniejszość-większość.

  • M. Lubicz Miszewski, Organizacje polonijne w Mołdawii [w:] red. W. Baluk, Z. Winnicki, Wrocław 2009, Badania wschodnie. Polityka wewnętrzna i międzynarodowa, Wrocław 2009, s. 77-87. Dostępne: https://tinyurl.com/y34femvg

Streszczenie: W artykule przedstawiono działalność organizacji polonijnych w Mołdawii przed 1940 rokiem i współcześnie. W skrócie omówiono działalność polskich organizacji działających w okresie dwudziestolecia międzywojennego, kiedy to dzisiejsza Mołdawia należała do Rumunii. Następnie zaprezentowano organizacje powstałe po upadku ZSRR i powstaniu niepodległej Mołdawii oraz (nie uznawanej na arenie międzynarodowej) tzw. Republiki Naddniestrzańskiej. W zasięgu działających obecnie organizacji polonijnych pozostaje około 2-3 tysięcy osób w Mołdawii prawobrzeżnej i około tysiąca osób w Naddniestrzu. Omówiono dotyczyły różnych form działalności tych organizacji, takie jak działalność kulturalna, nauczanie języka polskiego, organizacja zlotów młodzieży polonijnej, media polonijne i in.

  • M. Lubicz Miszewski, Szkolnictwo polonijne w Słowacji [w:] red. T. Lewowicki, J. Nikitorowicz, A. Szczurek-Boruta, Szkolnictwo z polskim językiem nauczania w państwach europejskich – stan, problemy i perspektywy, Białystok – Cieszyn – Warszawa 2010, s. 255-280.

Streszczenie: Nauczaniem języka polskiego na Słowacji objętych jest część przedstawicieli drugiego i trzeciego pokolenia słowackiej Polonii. Większość z nich to dzieci z małżeństw mieszanych – polsko – słowackich, dla których język polski nie jest językiem codziennej komunikacji. Nauczanie języka polskiego możliwe jest w tzw. szkółkach polonijnych. Powstały one przy organizacjach polonijnych na Słowacji – „Klubie Polskim – Stowarzyszeniu Polaków i ich Przyjaciół na Słowacji” oraz Polskim Klubie „Polonus”. Coraz większe znaczenie w nauczaniu języka polskiego, a także polskiej historii i geografii, odgrywa Szkoła Polska w Bratysławie (Szkolny Punkt Konsultacyjny), powstała w 2003 roku przy Ambasadzie RP.

  • M. Lubicz Miszewski, Polonijne szlaki turystyczne Słowacji, „Biuletyn Naukowy Wrocławskiej Wyższej Szkoły Informatyki Stosowanej”, Wrocław 2010, s. 41-49.

Streszczenie: Słowacja cieszy się coraz większą popularnością wśród polskich turystów. Odkrywając atrakcje turystyczne naszego południowego sąsiada warto skorzystać z doświadczenia tamtejszych Polaków. Są to w dużej mierze Polacy, którzy wyemigrowali na Słowację z przyczyn sercowych, w związku z czym żyją w małżeństwach mieszanych, polsko-słowackich. Dzięki temu są dość dobrze zaznajomieni ze słowacką kulturą i językiem, i mogą pełnić rolę doskonałych przewodników po swej przybranej ojczyźnie.

  • M. Lubicz Miszewski, T. Szuk, L. Zimny, Sylwetka absolwenta Akademii Rolniczej we Wrocławiu Wydziału Rolniczego po 30 latach, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu” nr 578/2010, rolnictwo XCVII, s. 105-118. Dostępne: https://tinyurl.com/y6ny8h3f

Streszczenie: W pracy – w oparciu o badania ankietowe –  przedstawiono sylwetkę absolwenta Akademii Rolniczej we Wrocławiu. Określono: 1) charakterystykę demograficzno-społeczną respondentów (struktura według płci i stanu cywilnego, miejsce pochodzenia i zamieszkania, praca w rolnictwie a miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania a poziom zarobków, praca w rolnictwie a poziom dochodów, miejsce zamieszkania a prowadzenie działalności gospodarczej, prowadzenie działalności gospodarczej a poziom dochodów, miejsce zamieszkania a poziom zadowolenia z wejścia Polski do Unii Europejskiej), 2) status materialny i zainteresowania respondentów (miejsce zamieszkania a warunki mieszkaniowe, miejsce zamieszkania a posiadanie samochodu, miejsce zamieszkania a posiadanie komputera, miejsce zamieszkania a posiadanie dostępu do internetu, miejsce zamieszkania a czytelnictwo prasy rolniczej, częstotliwość wyjazdów zarobkowych i turystycznych za granicę), 3) związki respondentów z Akademią Rolniczą.

  • M. Lubicz Miszewski, Status prawny mniejszości polskiej na Słowacji, [w:] red. T. Gardocka, J. Sobczak, Prawa mniejszości narodowych, Toruń 2010, s. 463-483.

Streszczenie: Status prawny, w zakresie ochrony mniejszości narodowych na Słowacji jest wynikiem porozumień międzypaństwowych, zawartych przez niepodległą Słowację z sąsiadami oraz efektem procesu dostosowywania prawa krajowego do ustawodawstwa Unii Europejskiej w zakresie ochrony mniejszości. Oprócz przybliżenia tych porozumień i aktów prawnych w artykule zwrócono również uwagę na fakt, iż położenie mniejszości narodowych i kształt dotyczącego ich prawa wynika z aktualnego kursu polityki państwa słowackiego (zmieniających się rządów) wobec mniejszości narodowych.

  • M. Lubicz Miszewski, Sytuacja szkolnictwa polskiego oraz ośrodków kultury polskiej w Mołdawii i Naddniestrzu, „Studia Migracyjne – Przegląd Polonijny” nr 4/2011, s. 59-89. Dostępne: https://tinyurl.com/y2bfpsl3

Streszczenie: Polonia mołdawska nie jest częstym podmiotem zainteresowania badaczy polonijnych. Znajduje się ona niejako w cieniu polskich zbiorowości w sąsiednich państwach – Ukrainie i Rumuni, co skutkuje porównywalnie niewielką liczba poświęconych jej publikacji. Artykuł próbuje wypełnić tą lukę, koncentrując się głównie prezentacji aktualnego stanu nauczania języka i kultury polskiej na terenie Mołdawii i Naddniestrza. Posłużyły temu własne badania empiryczne przeprowadzone w sierpniu 2008 roku – wywiady z Polkami zamieszkałymi w Naddniestrzu oraz we wrześniu i październiku 2008 roku – badania ankietowe (przeprowadzone poprzez pocztę elektroniczną) z nauczycielami i uczniami kursów języka polskiego z terenu „rdzennej” Mołdawii. Informacje uzyskane poprzez wywiady i korespondencję zostały uzupełnione o własną obserwację z trzech pobytów w Mołdawii i Naddniestrzu (w latach 2005-2008).

  • W. Doliński, M. Lubicz Miszewski, Przestrzenne uwarunkowania (ze szczególnym uwzględnieniem dziedzictwa kulturowego) w kształtowaniu tożsamości regionów Polski Zachodniej i Słowacji. Wychowanie przez turystykę, „Studia nad rozwojem Dolnego Śląska”, Wrocław 2011, s. 54-81. Dostępne: https://tinyurl.com/y5vlwalh

Streszczenie: Analiza przedstawia przykłady udanej kooperacji polsko-słowackiej. Skupia się ona na perspektywach rozwoju turystyki oraz współpracy na poziomie instytucji edukacyjnych. Dotyczy również szeroko rozumianej wymiany kulturalnej pomiędzy społeczeństwami wspomnianych regionów.

  • M. Lubicz Miszewski, Geneza, przebieg i próby przezwyciężenia konfliktu o Naddniestrze, „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Lądowych we Wrocławiu” 2012, Rocznik XLIV 3 (165), s. 121-138. Dostępne: https://tinyurl.com/yxannqg7

Streszczenie: Naddniestrzańska Republika Mołdawska to nieuznawane przez społeczność międzynarodową guasi-państwo, stanowiące de jure część Republiki Mołdawii. W 1992 roku, w wyniku pięciomiesięcznej, wygranej wojny z Mołdawią, separatystyczne Naddniestrze obroniło, a w kolejnych latach utrwaliło swoją  niezależność. Po zakończeniu zbrojnej części konfliktu obie strony pozostają ze sobą w antagonistycznych stosunkach, a wszelkie próby politycznego uregulowania konfliktu jak dotąd nie przyniosły efektów. Wynika to przede wszystkim ze wspierania separatystycznej republiki przez Federację Rosyjską (czego wyrazem jest m.in. stacjonowanie rosyjskich wojsk w Naddniestrzu), słabości politycznej i militarnej państwa mołdawskiego oraz z zainteresowania władz Naddniestrzańskiej Republiki Mołdawskiej zachowaniem status quo.

  • M. Lubicz Miszewski, Wyjazdy zarobkowe Polaków do Republiki Czeskiej po 1 maja 2004 roku, [w:] red. M. Dębicki, J. Makaro, Sąsiedztwa III RP – Czechy. Zagadnienia społeczne, Wrocław 2013, s. 170-198.

Streszczenie: 1 maja 2004 roku rynki pracy dla Polaków otworzyły się także w państwach, które wraz z Polską przystąpiły do Unii Europejskiej. Jak pokazują dane statystyczne, spośród nowych państw członkowskich UE największa ilość Polaków podejmuje zatrudnienie w Republice Czeskiej, oraz – w znacznie mniejszym stopniu – na Cyprze, na Słowacji i na Węgrzech. W przeprowadzanych obecnie badaniach socjologicznych, dotyczących najnowszej fali polskiej emigracji, zdecydowana większość dotyczy wyjazdów zarobkowych Polaków do krajów tzw. starej unii (UE-15). Próbę wypełnienia tej luki stanowią zaprezentowane w artykule wyniki pilotażowych badań ankietowych, przeprowadzonych w 2011 roku wśród polskich migrantów zarobkowych w Czechach.

  • M. Lubicz Miszewski, Sytuacja mniejszości serbskiej w Kosowie po 2008 roku [w:] red. M. Bodziany, Społeczeństwo a wojna. Paradoks wojny we współczesnym ładzie międzynarodowym, Wrocław 2013, s. 131-158. Dostępne: https://tinyurl.com/y3kz9hsa

Streszczenie: 17 lutego 2008 roku nastąpiło jednostronnie ogłoszenie niepodległości przez Republikę Kosowa. W marcu 2011 roku rozpoczęły się pierwsze od czasu secesji tej byłej serbskiej prowincji rozmowy pomiędzy przedstawicielami Belgradu i Prisztiny. Zaowocowały one podpisanym 19 kwietnia 2013 roku porozumieniem „o zasadach dotyczących normalizacji stosunków”. W artykule opisano warunki życia kosowskich Serbów, zarówno żyjących w enklawach na terenie centralnego Kosowa jak i tych, którzy zamieszkują w zwartych skupiskach na obszarze północnego Kosowa, znajdującym się pod kontrolą serbskich struktur równoległych. Dla lepszego przedstawienia aktualnej sytuacji kosowskich Serbów odwołano się także do wyników badań ankietowych, zrealizowanych w maju 2013 roku przez żołnierzy XXVII zmiany Polskiego Kontyngentu KFOR. Przywołano również niektóre incydenty, do jakich dochodziło pomiędzy Serbami i Albańczykami w Kosowie w latach 2008-2013.

  • M. Lubicz Miszewski, Obraz rewolucji na Ukrainie przełomu 2013/2014 roku w polskich mediach (w prasie i Internecie), [w:] red. M. Bodziany, Społeczeństwo a wojna. Kryzysy społeczne – retrospekcja i współczesność, Wrocław 2015, s. 93-122. Dostępne: https://tinyurl.com/y3qlt5e7

Streszczenie: Tekst poświęcony jest analizie wybranych artykułów i komentarzy zamieszczonych w polskich tygodnikach opinii oraz (w mniejszym stopniu) w Internecie, dotyczących rewolucji na Ukrainie z przełomu 2013 i 2014 roku (od wybuchu pokojowych protestów zapoczątkowanych 21 listopada 2013 roku w Kijowie, poprzez zamieszki, które rozprzestrzeniły się na cały kraj, aż po krwawe masakry na kijowskim Majdanie z 18 i 20 lutego 2014 roku, które w konsekwencji doprowadziły do obalenia prezydenta Janukowycza i powołania rządu Arsenija Jaceniuka). W artykule przytoczono także podejmowane w polskich mediach próby socjologicznego opisu protestujących. Przedstawiono również warunki życia jakie panowały na Majdanie oraz przykłady determinacji i bohaterstwa jego obrońców, w tym także jego śmiertelnych ofiar.

  • B. Miszewska, M. Lubicz Miszewski, Rola miejsc sakralnych w Ziemi Kłodzkiej w kształtowaniu się tożsamości regionalnej, [w:] red. R. Gładkiewicz, O. Felcman, Historyczne i współczesne problemy Ziemi Kłodzkiej. Studia i materiały I, Wrocław – Kłodzko – Praha 2015, s. 235-258.

Streszczenie: Choć do 1945 roku obecność ludności polskojęzycznej na Ziemi Kłodzkiej była śladowa, to fakt iż był to obszar w większości katolicki, ułatwił mentalną adaptację napływającej tu po II wojnie ludności z dawnych Kresów II Rzeczpospolitej. Katolickość tych ziem przejawiała się ona obecnością w krajobrazie: licznych przydrożnych kapliczek (choć odmiennych fizjonomicznie od pozostawionych na Kresach), katolickim charakterze większości kościołów  (w przeciwieństwie do innych ziem Dolnego Śląska, gdzie na wsi występowały często dwa kościoły: protestancki i katolicki) oraz obecnością szczególnych miejsc kultu, które były przedmiotem pielgrzymek: licznych kalwarii, dróg różańcowych, a przede wszystkim sanktuariów maryjnych.

  • M. Lubicz Miszewski, Wyjazdy Polaków na Ukrainę po 1989 roku jako wyraz pamięci o utraconych Kresach, [w:] red. M. Dębicki, J. Makaro, Sąsiedztwa III RP – Ukraina. Zagadnienia społeczne, Wrocław 2015, s. 175-197.

Streszczenie: Upadek komunizmu w Europie Środkowo – Wschodniej oraz rozpad ZSRS otworzyły możliwości podróżowania obywatelem Polski po d. Kresach, ziemiach utraconych na rzecz ZSRS w 1945 roku. U progu III RP liczni byli jeszcze ci, których dzieciństwo i młodość spędzili we wschodnich województwach II RP. Część z nich skorzystała z możliwości wyjazdu do „kraju lat dziecinnych”. Jednak swoista „moda” na poznawanie d. Kresów dotyczy także młodego pokolenia Polaków, zarówno posiadających korzenie kresowe jak i tych, którzy nie mają z kresami rodzinnych więzi. Zasadniczym celem artykułu jest opis podstawowych motywacji i kierunków wyjazdów Polaków na obszary dawnych Kresów Wschodnich RP, wchodzących w skład   dzisiejszej Ukrainy oraz próba przedstawienia głównych organizatorów tych wyjazdów.

  • M. Lubicz Miszewski, Szkolnictwo mniejszości słowackiej w Polsce i jego wpływ na kształtowanie się tożsamości narodowej, [w:] Młodzież w społeczeństwie wielokulturowym. Od małej ojczyzny do globalnego świata, red. nauk. D. Wiśniewski, Warszawa 2015, s. 142-165.

Streszczenie: Artykuł poświęcony jest stosunkowo mało znanej w Polsce mniejszości słowackiej. Zamieszkuje ona głównie na Spiszu i Orawie, obszarach leżących na pograniczu polsko-słowackim. W tekście zostały przedstawione dzieje słowackiego szkolnictwa na tych terenach – począwszy od dwudziestolecia międzywojennego, poprzez okres przynależności Spisza i Orawy do Republiki Słowackiej w latach 1939-45, następnie przez 45 lat Polski Ludowej, aż do czasów współczesnych. Zaprezentowano szczegółowe dane nt szkół ze słowackim językiem wykładowym oraz szkół z językiem słowackim jako przedmiotem dodatkowym. Zasadniczym celem artykułu było ukazanie wpływu słowackiego szkolnictwa na tożsamość narodową mniejszości słowackiej w Polsce, a zwłaszcza jej najmłodszego pokolenia.

  • M. Lubicz Miszewski, Kościoły chrześcijańskie na Ukrainie wobec aneksji Krymu i wojny w Donbasie, „Wschodnioznawstwo” 2015, s. 77-88. Dostępne: https://tinyurl.com/y5avgjl3

Streszczenie: Celem artykułu jest przedstawienie stosunku kościołów chrześcijańskich na Ukrainie wobec rosyjskiej aneksji Krymu oraz działań prorosyjskich separatystów w Donbasie. Opisano w nim położenie kościołów na anektowanym Krymie oraz w tzw. Donieckiej Republice Ludowej (DNR) i Ługańskiej Republice Ludowej (ŁNR). Na tych obszarach sytuacja wyznań chrześcijańskich (z wyjątkiem Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Moskiewskiego) uległa pogorszeniu. Wynika to z wprowadzonych zmian prawnych (np. z wymogu ponownej rejestracji związków wyznaniowych wg ustawodawstwa Federacji Rosyjskiej) oraz dążenia do „oczyszczenia” Krymu i Donbasu z wyznań niepodległych Patriarchatowi Moskiewskiemu, postrzeganych jako „proukraińskich”, „banderowskich” i „prozachodnich”.

  • M. Lubicz Miszewski, Obraz konfliktu na wschodniej Ukrainie w portalach internetowych prorosyjskich separatystów w Donbasie (redagowanych w języku polskim) [w:] red. M. Bodziany, Społeczeństwo a wojna. Konflikty etniczne i kulturowe w XX i XXI wieku, Wrocław 2016, s. 153-168. Dostępne: https://tinyurl.com/y5fqwea3

Streszczenie: Artykuł stanowi analizę redagowanych w języku polskim portali internetowych przychylnych wobec prorosyjskich separatystów w Donbasie (novorosia.today/pl/ oraz tragedia.donbasu.pl). Dla jej przeprowadzenia zastosowano metodę analizy pól semantycznych. Umożliwiła ona przegląd kontekstów i zastosowań pojęcia i jego ekwiwalentów: Donbas, DNR (Doniecka Republika Ludowa) i LNR (Ługańska Republika Ludowa).

  • M. Lubicz Miszewski, Działania władz polskich oraz organizacji pozarządowych na rzecz ewakuacji Polaków i osób polskiego pochodzenia z Donbasu podczas konfliktu rosyjsko – ukraińskiego, [w:] red. M. Bodziany, Społeczeństwo a wojna. Oblicza bezpieczeństwa w XX i XXI wieku, t. 8, Wrocław 2016, s. 299-322. Dostępne: https://tinyurl.com/y4tktsed

Streszczenie: Artykuł dotyczy genezy i przebiegu ewakuacji Polaków, osób polskiego pochodzenia i członków ich rodzin z obszarów Donbasu, kontrolowanych przez prorosyjskich separatystów. Przedstawiono w nim aspekty prawne i logistyczne ewakuacji oraz jej ocenę w mediach. Opisano także półroczny program adaptacji Polaków przybyłych ze wschodniej Ukrainy, jaki trwał od 13 stycznia do 13 lipca 2015 roku. Nakreślono także perspektywy zorganizowania kolejnej ewakuacji, która miałaby objąć przede wszystkim Polaków z położonego w pobliżu linii frontu Mariupola. Za podstawowe źródła wykorzystane do analizy genezy i przebiegu ewakuacji donbaskich Polaków, posłużyły  polskie dzienniki i tygodniki (w tym także ich wersje elektroniczne) oraz zapisy stenograficzne posiedzeń sejmowej i senackiej Komisji łączności z Polakami za granicą.

  • M. Lubicz Miszewski, Polsko-słowacka współpraca kościelna po aksamitnej rewolucji, „Wschód Europy” 2016, nr 2(1), s. 193-218. Dostępne: https://tinyurl.com/yxthsfgx

Streszczenie: Polaków i Słowaków łączy położenie geograficzne, kultura, słowiańskie korzenie, podobny język, a także wspólne doświadczenie komunistycznego totalitaryzmu. W zbliżeniu obu narodów istotną rolę może odgrywać także Kościół katolicki. Przytoczone w artykule fragmenty wypowiedzi polskich i słowackich katolików pokazują, iż ta funkcja w pewnym zakresie już jest spełniana, choć z pewnością nie w pełni. Oczywiście zbliżenie słowackich i polskich katolików nie leży tylko i wyłącznie w gestii hierarchów, ale zależy również od rozwijania i wzmacniania oddolnych inicjatyw przez laikat. Tym co przede wszystkim zasługuje na propagowanie, jest stwarzanie przestrzeni do wspólnego przeżywania wiary przez Polaków i Słowaków. Możliwości takie już istnieją, m.in. w ramach Ruchu Światło-Życie oraz w innych ruchach i wspólnotach katolickich, a także poprzez organizowane wymiany młodzieży Warto wykorzystać także wspólną dla obu narodów tradycję pielgrzymowania do sanktuariów. Należy w związku z tym propagować wiedzę o możliwościach odwiedzenia miejsc świętych po obu stronach granicy, których na polsko-słowackim pograniczu nie brakuje.

  • M. Lubicz Miszewski, Skutki konfliktu w Donbasie dla jego mieszkańców z perspektywy polskich dziennikarzy i blogerów, „Wschodnioznawstwo” 2016, s. 79-92. Dostępne: https://tinyurl.com/y3v963f6

Streszczenie: Artykuł dotyczy wpływu konfliktu rosyjsko-ukraińskiego na wschodniej Ukrainie na życie codzienne mieszkańców Donbasu, po obu stronach linii frontu – zarówno na obszarach kontrolowanych przez władze Ukrainy oraz w tzw. Donieckiej Republice Ludowej i Ługańskiej Republice Ludowej. Do analizy zostały wybrane publikacje i reportaże polskich dziennikarzy i blogerów, którzy mieli okazję osobiście przebywać na tych terenach.

  • M. Lubicz Miszewski, Oświata i kultura mniejszości narodowych na Słowacji z perspektywy wstąpienia do Unii Europejskiej, [w] red. Z. Jasiński. K. Neisch, M. Pogorzelska, Oświata i kultura w wielokulturowym świecie wielość perspektyw i doświadczeń, Opole 2017, s. 77-92.

Streszczenie: Powstała 1 I 1993 roku Republika Słowacka jest państwem wielonarodowościowym. Mniejszości narodowe obejmują w niej niemal 13 % ogółu społeczeństwa. Artykuł przedstawia obowiązujący obecnie na Słowacji system prawny w zakresie ochrony mniejszości narodowych, w tym zwłaszcza dotyczący nauczania języków mniejszościowych. W dalszej jego części omówiono stan szkolnictwa mniejszości narodowych na Słowacji oraz ich działalność kulturalną.

  • M. Lubicz Miszewski, Wyjazdy Polaków na Słowację po 1 maja 2004 roku [w:] Sąsiedztwa III RP – Słowacja. Zagadnienia społeczne, red. M. Dębicki, J. Makaro, Wrocław 2017, s. 185–207.

Streszczenie: W artykule przedstawiono liczebnie niezbyt popularny, ale cieszący się stale rosnącym zainteresowaniem kierunek poakcesyjnych wyjazdów z Polski, jakim jest Słowacja. Najczęstszym ich powodem jest praca. W grudniu 2016 r. roku na Słowacji było zatrudnionych 3204 obywateli polskich. Drugą przyczyną wyboru Słowacji przez Polaków na miejsce przynajmniej czasowego pobytu są studia, zwłaszcza na kierunkach medycznych. Wyjazdy Polaków na Słowację są także skutkiem tzw. emigracji sercowej, wynikającej z zawierania związków i małżeństw mieszanych, polsko-słowackich.

  • J. Borowska, W. Doliński, M. Lubicz Miszewski, Projekt „Słowianie Zachodni wczoraj, dziś i jutro…” – jako przykład polsko-słowackiej współpracy edukacyjnej [w:] red. M. Dębicki, J. Makaro, Sąsiedztwa III RP – Słowacja. Zagadnienia społeczne, Wrocław 2017, s. 242–261.

Streszczenie: Artykuł poświęcony jest projektowi edukacyjnemu, realizowanemu od 2005 roku przez polskie szkoły z Kątów Wrocławskich i słowacką szkołę w Martinie. Do jego najważniejszych celów należą poznanie i pogłębienie wiedzy o wspólnej słowiańskiej przeszłości, poszukiwanie związków z teraźniejszością i praca nad budowaniem lepszych relacji między Polakami i Słowakami w przyszłości. Są one realizowane poprzez działalność koła regionalnego, organizację wymian (odbywających się naprzemiennie w Polsce i na Słowacji) oraz spotkania dyrektorów i koordynatorów projektu. W artykule wykorzystano metodę triangulacji danych (dokumenty szkolne, wywiady, osobiste obserwacje), w obszarze której analiza polegała na zastosowaniu procedury egzemplifikacyjnej.

  • M. Lubicz Miszewski, Wyjazdy katolików świeckich z Polski na obszar poradziecki po 1989 roku jako forma pomocy Kościołowi na Wschodzie, „Wschodnioznawstwo” 2017, s. 315-325. Dostępne: https://tinyurl.com/y5tpszbl

Streszczenie: Wolność religijna jak nastała u schyłku istnienia ZSRR umożliwiła odrodzenie się na jego obszarze m.in. Kościoła rzymskokatolickiego. Wydatną pomoc w tym procesie odgrywają – oprócz osób duchownych – także świeccy, przybywający do państw poradzieckich m. in. z Polski. Artykuł zawiera analizę badań ankietowych, przeprowadzonych wśród przedstawicieli polskiego laikatu, którzy po 1989 roku przyjeżdżają wspierać kapłanów w pracy duszpasterskiej w parafiach położonych za wschodnią granicą RP.

  • M. Lubicz Miszewski, Projekt edukacyjny „Kresy – polskie ziemie wschodnie w XX wieku” jako przykład działań na rzecz umacniania bezpieczeństwa kulturowego, „Historia i Polityka”, Nr 25 (32)/2018, s. 81-92. Dostępne: http://dx.doi.org/10.12775/HiP.2018.024

Streszczenie: Artykuł poświęcony jest projektowi edukacyjnemu pt. „Kresy – polskie ziemie wschodnie w XX wieku”, organizowanemu od 2012 roku przez Biuro Edukacji Publicznej Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie. Przeznaczony on jest dla uczniów gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych województwa małopolskiego. Dotyczy Kresów Wschodnich I i II Rzeczypospolitej, w tym ich historii, dziedzictwa kulturowego oraz Polaków, zarówno tych którzy opuścili ten obszar po II wojnie św. jak i żyjących tam do dziś. Najważniejszą częścią projektu jest konkurs wiedzy, oparty na przygotowanej przez uczniów pracy pisemnej lub multimedialnej na wybrany przez siebie temat, na podstawie dostępnej literatury, zgromadzonych dokumentów, wspomnień i materiału ikonograficznego. Jedną z nagród dla laureatów konkursu jest darmowy wyjazd z opiekunami na dawne Kresy Wschodnie RP.

  • M. Lubicz Miszewski, Свои или чужие? Изображение поляков, эвакуированных из Донбасса в 2015 году, в восприятии современного польского общества на примере социальных сетей, „Wschodnioznawstwo” 2018, s. 323-337. Dostępne: https://tinyurl.com/y6p4ghkh

Streszczenie: Artykuł dotyczy opinii nt. Polaków ewakuowanych z Donbasu w 2015 roku. W celu ich przybliżenia dokonano przeglądu dostępnych w sieci artykułów prasowych oraz analizę zamieszczanych pod nimi komentarzy internautów. Część z nich stanowczo sprzeciwiała się przyjmowaniu uciekinierów ze wschodniej Ukrainy w swoich społecznościach lokalnych. Określając ich uchodźcami nie zgadzali się na udzielania im pomocy np. w zapewnieniu mieszkania podczas gdy rdzenni mieszańcy muszą latami oczekiwać na przydział mieszkania komunalnego. Kwestionowali także polską narodowość przybyłych. Inne komentarze miały całkiem przeciwny charakter. Wyrażano w nich przekonanie, iż państwo polskie ma zobowiązania wobec Polaków ze Wschodu i to właśnie ich powinno przyjmować, nie zaś  migrantów z innych kręgów kulturowych.

  • M. Lubicz Miszewski, Białoruś z perspektywy polskich turystów, [w:] red. M. Dębicki, J. Makaro, Sąsiedztwa III RP – Białoruś. Zagadnienia społeczne, Wrocław 2019, s. 118-133.

Streszczenie: Artykuł przybliża opinie na temat Białorusi i jej mieszkańców, jakie wyrażają  nieliczni polscy turyści, którzy mieli okazję odwiedzić to państwo. Część z tych wyjazdów ma charakter  turystyki sentymentalnej – jednej z form turystyki kulturowej. Wśród  Polaków zwiedzających Białoruś są także zapaleni rowerzyści, osoby których podstawową motywację wyjazdu stanowi ciekawość i ci którzy osobiście pragną się przekonać jak faktycznie wygląda życie w państwie autorytarnym rządzonym przez prezydenta Łukaszenkę. Wybrane do analizy relacje polskich turystów pochodzą z portali internetowych Globrtotel.pl i odyssei.pl, z wątku pt. Pozostałości Polski na Białorusi, dostępnym na forum portalu SkyscraperCity oraz z portalu społecznościowego Facebook.


Dr hab. Przemysław Mikiewicz

Ekspert

Od 1999 r. pracownik naukowo-dydaktyczny na stanowisku adiunkta w Zakładzie Studiów Regionalnych i Rozwojowych ISM UWr. Od 2012 roku doktor habilitowany nauk humanistycznych w zakresie nauk o polityce; tytuł rozprawy habilitacyjnej: „Narracje alterglobalistyczne jako fundamenty krytycznej teorii globalizacji”. Badał między innymi zagadnienia związane z krytyką współczesnej globalizacji. Koncentrował się na ideach politycznych krytyków wywodzących się z kręgów alterglobalistów.

Najważniejsze publikacje

Monografie:

  • P Mikiewicz, Kategoria bezpieczeństwa a polska myśl polityczna lat 90., Wrocław 2005.
  • J. Dyduch, P. Mikiewicz, S. Rzeszótko, Krytyczne wprowadzenie do teorii stosunków międzynarodowych,  Wrocław 2006. Dostępne: https://tinyurl.com/yy2yvbha

Streszczenie: W zamyśle autorów, niniejszy podręcznik ma spełniać funkcję specyficznego przewodnika po teoriach stosunków międzynarodowych. Tak określone cele podręcznika, jako swego rodzaju przewodnika, znalazły też odzwierciedlenie w jego konstrukcji. Został on skonstruowany tak, aby dawać maksymalnie zwięzłą orientację w kontekście powstawania i funkcjonowania poszczególnych teorii, pojęciach, jakimi się one posługują oraz wątpliwościach, jakie istnieją wokół nich. Pierwsza część podręcznika wprowadza czytelnika do świata różnych tradycji i stylów myślenia o stosunkach międzynarodowych. Część ta, ze względu na swą funkcję, ma charakter najbardziej zwięzły, a struktura rozdziałów jest maksymalnie uproszczona, co wyraża się również brakiem śródtytułów w ich obrębie. W części drugiej dokonano charakterystyki alternatywnych sposobów myślenia i opisywania rzeczywistości międzynarodowej językiem teorii. Ze względu na konieczność głębszego wyjaśnienia istoty podejść alternatywnych, część ta jest trudniejsza i wymaga od czytelnika większego natężenia uwagi. Trzecia część poświęcona jest omówieniu kilku najbardziej popularnych szczegółowych koncepcji teoretycznych. Za kryterium ich doboru autorzy przyjęli częstotliwość występowania treści w nich zawartych w różnych publikacjach poświęconych zagadnieniom szeroko pojętych stosunków międzynarodowych. W części czwartej przedstawiono polemikę dwóch współautorów podręcznika, różniących się w swych poglądach na istotę teorii stosunków międzynarodowych. Funkcją podręcznika ma być wprowadzenie do teorii oraz dostarczenie krytycznej perspektywy ich oglądu. Podręcznik niniejszy ma charakter krytyczny. Przedstawia bowiem nie tylko treść teorii, ale również wskazuje na poważne wątpliwości, które powstają, gdy głębiej rozważymy konsekwencje myślenia teoretycznego w obszarze stosunków międzynarodowych. Dla czytelnika wątpliwości te mają istotne znaczenie, ponieważ każą traktować teorie stosunków międzynarodowych z pewną dozą zdrowego sceptycyzmu. Teoria może być próbą odwzorowania rzeczywistości pod postacią pewnej konwencji pojęciowej, ale nie będzie ona nigdy prostym odbiciem faktów. Dlatego do teorii nie wolno się zbytnio przywiązywać. I o tym warto pamiętać.

  • P. Mikiewicz, Narracje alterglobalistyczne jako fundamenty krytycznej teorii globalizacji, Wrocław 2011.

Streszczenie: Po przeminięciu pierwszej dekady XXI wieku krytyka globalizacji przestała być powszechnie ograniczona do egzotycznego ruchu przeciwników globalizacji ,ale XXI w. świat i opinia publiczna w wielu choć nie we wszystkich krajach, przyzwyczaiła się zarówno do spektakularnych protestów alterglobalistów , jak i do rosnącej w siłę aktywności intelektualnej kontestatorów współczesnej globalizacji.

  • P. Mikiewicz, A. Polus, Zasady pisania prac dyplomowych z zakresu współczesnych stosunków międzynarodowych. Podręcznik akademicki, Wrocław 2016.

Streszczenie: Książka Zasady pisania prac dyplomowych z zakresu współczesnych stosunków międzynarodowych. Podręcznik akademicki, napisana przez Przemysława Mikiewicza i Andrzeja Polusa, jest skierowana głównie do studentów przygotowujących prace dyplomowe. To swego rodzaju poradnik. Jego struktura jest przejrzysta, przemyślana i konsekwentnie realizowana przez autorów. Każdy rozdział zawiera podstawowe definicje, porady praktyczne oraz bibliografię dotyczącą omawianego zagadnienia, a także pytania kontrolne. W te bardzo pragmatyczne, czysto techniczne wskazówki zorientowane na praktykę pisania pracy dyplomowej zostały umiejętnie wplecione niełatwe kwestie metodologiczne i elementy filozofii nauki.

Artykuły naukowe:

  • P. Mikiewicz, Cyberbezpieczeństwo jako konstrukt w polskiej przestrzeni publicznej [w:] Cyberbezpieczeństwo wyzwaniem XXI wieku, red. nauk. T. Dębowski, Łódź – Wrocław 2018. Dostępne: https://tinyurl.com/y2ktctkp

Streszczenie: Tekst jest refleksją nad obecnością kategorii cyberbezpieczeństwa w polskiej przestrzeni publicznej, którą autor zawęził do opiniotwórczego oddziaływania centralnych instytucji państwowych oraz partii politycznych. Autor wskazuje, że pojęcie cyberbezpieczeństwa jest obecne w polskiej przestrzeni publicznej w różnym stopniu w dokumentach rządowych i w programach partii politycznych. Zdaniem autora, występuje zasadnicza asymetria pomiędzy oboma typami dokumentów: dokumenty urzędowe poświęcają uwagę cyberbezpieczeństwu w znacznym stopniu, podczas gdy w dokumentach partyjnych kwestia ta jest jedynie wzmiankowana. Tak więc, cyberbezpieczeństwo jawi się jako rodzaj konstruktu, za pomocą którego kreowany jest obraz świata pełnego nienamacalnych niebezpieczeństw, do zwalczania których nieodzowne wydaje się publikowanie dokumentów pod postacią kolejnych doktryn i strategii walki z zagrożeniami w cyberprzestrzeni.

  • P. Mikiewicz, Polityka klimatyczna Unii Europejskiej : rewolucja czy adaptacja? [w:] Polityczno-społeczne i ekonomiczne zmiany w Europie w świetle Globalnej strategii na rzecz polityki zagranicznej i bezpieczeństwa Unii Europejskiej, red. nauk. M. Tomaszyk, Poznań 2017. Dostępne: https://tinyurl.com/yyj8jfbw
  • P. Mikiewicz, Inwazje biologiczne jako niedoceniany problem współczesnego bezpieczeństwa ekologicznego w Europie [w:] Europa i Unia Europejska w czasach kryzysu: wybrane aspekty, red. nauk. A. Stelmach, M. Skarżyńskiego, Poznań 2017. Dostępne: https://tinyurl.com/yyylxh7q
  • P. Mikiewicz, Alternatywy globalizacji – niedoskonałe wizje lepszego porządku społecznego [w:] Polska, Europa, Świat. Wczoraj i dziś, red. nauk. M. Debita, M. Adamczyk, Poznań 2017. Dostępne: https://tinyurl.com/yxuvsfzf

Streszczenie: Mamy tendencję do postrzegania obecnego ładu społecznego w kategoriach oczywistości i niezmienności, a alternatywne projekty jako bezproduktywną fantastykę. Dla wielu krytyków współczesnej globalizacji ład społeczny nie jest „naturalny” i nie wykazuje cechy oczywistej racjonalności. Stąd bierze się krytyczny namysł nad współczesnością oraz projekty lepszego świata. Zaletą myślenia w kategoriach alternatyw jest możliwość zajęcia stanowiska w kluczowych problemach świata oraz krytyczna refleksja nad współczesnością. Projekty alternatywnego ładu społecznego zakładają radykalne zerwanie z systemem funkcjonującym w ramach współczesnych trendów globalnych. Niektórzy autorzy wręcz proponują lokalizację jako alternatywę globalizacji. Jednakże projekty te obarczone są istotnymi wadami, co nie dyskredytuje ich wprawdzie, ale winno skłaniać do pogłębionej refleksji nad organizacją „lepszego świata”.

  • P. Mikiewicz, Krytyka militaryzmu na tle krytyki globalizacji [w:] Bezpieczeństwo Europy i Unii Europejskiej w czasach kryzysu,  red. nauk. M. Musiał-Karg, Poznań 2016. Dostępne: https://tinyurl.com/y2shzyjk
  • P. Mikiewicz, Od teorii normatywnej do krytyki globalizacji [w:] Normy, wartości i instytucje we współczesnych stosunkach międzynarodowych. T. 1, red. Ł. Fijałkowski, E. Stadtmüller, Warszawa 2015. Dostępne: https://tinyurl.com/y3rtn3f5
  • P. Mikiewicz, Europejski ruch „Oburzonych” jako forma odpowiedzi na współczesne problemy społeczne w kontekście kryzysu [w:] Unia Europejska: politologiczno-socjologiczno-ekonomiczny ogród, red. nauk. C. Trosiak,  Poznań 2014.
  • P. Mikiewicz, Pułapki megateorii globalnych w naukach politycznych [w:]  Współczesna teoria i praktyka badań społecznych i humanistycznych. T. 1, red. nauk. J. Juchnowski, R. Wiszniowski, Toruń 2013. Dostępne: https://tinyurl.com/y2f6k2p3
  • P. Mikiewicz, Teoria czy mitologia stosunków międzynarodowych? [w:] Wokół teorii stosunków międzynarodowych, red. nauk. W. Mich, J. Nowak, Lublin 2012. Dostępne: https://tinyurl.com/y5kpxbcx
  • P. Mikiewicz, Demokracja uczestnicząca jako remedium na niedostatki demokracji parlamentarnej  [w:] Na gruzach Imperium : demokratyczna modernizacja w państwach regionu Europy Środkowej i Wschodniej, red. A. Stępień-Kuczyńska, M. Potz, M. Słowikowski, Toruń 2012. Dostępne: https://tinyurl.com/y4jbushs
  • P. Mikiewicz, Kierunki ewolucji Unii Europejskiej na tle wyzwań globalnych, „Przegląd Politologiczny” 2010, nr 4. Dostępne: https://tinyurl.com/y2yahyqg

Streszczenie: Celem autora jest zaprezentowanie możliwych następstw jakiejkolwiek dalszej intensyfikacji globalnych problemów, którym Unia Europejska będzie musiała stawić czoła w większym stopniu niż przedtem. Globalizacja nie stworzyła problemów globalnych, ale przyczyniła się do ich intensyfikacji. Istnieją cztery grupy problemów globalnych, które mają szczególne znaczenie dla procesów globalizacji: (1) bezpieczeństwo międzynarodowe, (2) ekologia, (3) demografia i (4) ubóstwo i marginalizacja. Niewątpliwie Unia Europejska jest regionem „uprzywilejowanym”, ponieważ składa się z bezpiecznych państw. Europa i Stany Zjednoczone postrzegają zapobieganie zagrożeniom jako wspólny interes, co uzasadnia twierdzenie, że obaj partnerzy są przynajmniej częściowo przywiązani do siebie nawzajem. Europa jest jednak narażona na skutki globalnych zagrożeń. W przyszłości kraje ubogie będą obwiniać kraje rozwinięte za ich problemy, w tym problemy związane z ich środowiskiem naturalnym. Niekorzystne tendencje demograficzne spowodują, że ludność Europy będzie się starzeć i zmniejszy się liczba rdzennych Europejczyków. Stosunki międzynarodowe mogą zostać zdestabilizowane w dłuższej perspektywie czasowej przez pogłębiającą się przepaść pomiędzy krajami rozwiniętymi i rozwijającymi się oraz przez ich poczucie wykluczenia z procesów globalizacji. Alternatywą dla tego scenariusza mogłaby być spójna i aktywna polityka globalna ze strony UE, nie jest jednak w stanie sama zmienić negatywnych konsekwencji współczesnych trendów globalnych.

  • P. Mikiewicz, Unia Europejska i kraje rozwijające się wobec globalnego ocieplenia klimatu [w:] Perspektywy rozwoju Unii Europejskiej po rozszerzeniu z 2007-przegląd zagadnień, red. nauk. C. Trosiak, Poznań 2009. Dostępne: https://tinyurl.com/y54w9tvr
  • P. Mikiewicz, Przyczyny globalnego kryzysu ekologicznego według krytyków współczesnej globalizacji [w:] Państwa – regiony – świat w kształtującej się rzeczywistości globalnej, red.nauk. K. Kamińska, S. Mrozowska, G. Piwnicki, Gdańsk 2009. Dostępne: https://tinyurl.com/yy6njuz8
  • P. Mikiewicz, Poszerzanie zakresu pojęciowego bezpieczeństwa : sens czy nonsens? [w:] Bezpieczeństwo człowieka a transdyscyplinowość. T. 1, Aspekty teologiczne, filozoficzne i socjologiczne : zbiór prac, red. nauk. E. Jarmoch, A.W. Świderski, I.A. Trzpil, Siedlce 2009.
  • P. Mikiewicz, Europa Środkowa jako region definiowany w kategoriach politologicznych. [w:] Regiony: Polska-Europa-Świat, red. nauk. A. Stępień-Kuczyńska, K. Dośpiał-Borysiak, Toruń 2009. Dostępne: https://tinyurl.com/y2dyhlpq


Dr Szymon Makuch

Ekspert

Doktor literaturoznawstwa i licencjat administracji na Uniwersytecie Wrocławskim; wykładowca na Wyższej Szkole Bankowej oraz Dolnośląskiej Szkole Wyższej; redaktor merytoryczny publikacji prawniczych wydawnictwa Wolters Kluwer Polska oraz Polskiego Wydawnictwa Ekonomicznego; były pełnomocnik konsulatu honorowego Republiki Łotewskiej we Wrocławiu; wiceprezes Stowarzyszenia Badaczy Popkultury i Edukacji Popkulturowej „Trickster”, członek Stowarzyszenia Badania i Rozwoju Gier „Akademia”.

Najważniejsze publikacje

Artykuły naukowe:

  • S. Makuch, Karpacki mikrokosmos — wieś Baia Luna w powieści Rolfa Bauerdicka Jak Matka Boska trafiła na Księżyc, „Góry – Literatura – Kultura” 2012, nr 6. Dostępne: https://tinyurl.com/y33927nq

Streszczenie: Artykuł ma na celu przedstawienie umiejscowionej w rumuńskich Karpatach fikcyjnej wsi Baia Luna, wykreowanej przez Rolfa Bauerdicka w powieści Jak Matka Boska trafiła na Księżyc. Poprzez krótkie spojrzenie na rolę łańcucha karpackiego w krajobrazie i kulturze Rumunii, tekst wprowadza do analizy charakteru wsi Baia Luna, jej osadzenia w przestrzeni górskiej, a także wpływu izolacji na życie mieszkańców. Celem jest dostrzeżenie relacji pomiędzy górami, w których znajduje się miejsce akcji powieści, a pozostałymi elementami świata przedstawionego w dziele Bauerdicka.

  • S. Makuch, Młodość bez młodości. Literacki motyw odmładzania starców, „Litteraria” 2012, nr 39.

Streszczenie: Pragnienie pokonania starości i śmierci towarzyszy kulturze ludzkiej właściwie od zarania dziejów. Świadomość zgonu nie eliminuje marzeń o wiecznym życiu i wiecznej młodości, czego obrazem jest w pewnej mierze również literatura. Celem niniejszego tekstu jest spojrzenie na wybrane przykłady odmłodzeń starców w literaturze różnych okresów. Szczególną uwagę należy zwrócić na specyfikę przywrócenia młodzieńczego wyglądu właśnie osobom zbliżającym się do śmierci, jako jednostkom doświadczonym życiem i posiadającym wiele wiedzy o świecie. Konsekwencje tej „młodości pozbawionej młodości” („Youth without Youth”) ukazywane są przez różnych twórców w odmienny, interesujący sposób. Autor zwraca uwagę przede wszystkim na koncepcje odmładzania w trzech utworach – Babuni Antoniego Langego, Kochanku Sybilli Thompson Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej oraz Młodości stulatka Mircei Eliadego.

  • S. Makuch, Motyw Żyda Wiecznego Tułacza w piśmiennictwie polskim do 1939 r. Próba typologii źródeł, „Literatura Ludowa” 2014, nr 4/5.

Streszczenie: Rozwijająca się od średniowiecza legenda o Żydzie Wiecznym Tułaczu na ziemiach polskich zyskała sporą popularność, o czym świadczy bogate piśmiennictwo XIX i początku XX wieku. Choć sama literatura zawierająca motyw szewca z Jerozolimy, przeklętego za ubliżanie Jezusowi, była, w porównaniu z francuską czy niemiecką, dość uboga, samą treść podania powszechnie znano i niejednokrotnie opisywano w czasopismach oraz encyklopediach. Celem artykułu jest przybliżenie typów przekazów dotyczących legendy, jakie pojawiały się w piśmiennictwie na ziemiach polskich do 1939 r. Określenia takie jak „Ahaswer” czy „Żyd Wieczny Tułacz” funkcjonowały w różnych kontekstach, zarówno jako nazwa konkretnej, legendarnej postaci, jak i metafora całego narodu żydowskiego lub podróżników, wędrowców, wygnańców. Publikacje na temat apokryficznej legendy wykazują duże zróżnicowanie, począwszy od krótkich streszczeń podania, zazwyczaj w okolicach świąt wielkanocnych, a skończywszy na dłuższych analizach, takich jak praca Jana Karłowicza z 1873 r., będąca aż do lat 90. XX w. bodaj najobszerniejszym opracowaniem naukowym legendy w języku polskim.

  • S. Makuch, Postać Żyda Wiecznego Tułacza i jej modyfikacje w wybranych dziełach XVIII i XIX wieku, „Literatura i Kultura Popularna” 2012, t. 18. Dostępne: https://tinyurl.com/yy3cmkwf

Streszczenie: Celem artykułu jest przedstawienie problematyki fizycznej nieśmiertelności oraz nadnaturalnych sposobów przedłużania życia doczesnego jako kar boskich w dziełach literatury popularnej końca XVIII oraz XIX wieku. Obecność mitu nieśmiertelności w kulturze, historyczny rozwój motywu przedłużania życia jako kary, a także kształtowanie się legendy o Żydzie Wiecznym Tułaczu to poszczególne elementy pracy, stanowiące wstęp do omówienia kilku klasycznych realizacji motywu, czyli Mnicha M.G. Lewisa, Żyda Wiecznego Tułacza Eugeniusza Sue, Księcia Indyjskiego, czyli upadku Konstantynopola Lewisa Wallace’a oraz Diablich eliksirów Ernsta Theodoriusa Amadeusa Hoffmanna. Celem opracowanie jest wykazanie szczególnie interesujących elementów, związanych z wizją długowieczności, a także modyfikacji w stosunku do pierwotnej wersji legendy o Ahaswerze.

  • S. Makuch, Spotkanie z (nie)miłosiernym Bogiem – Realizacja mitu Wiecznego Tułacza w Sybilli i Śmierci Ahaswera Pära Lagerkvista, „Litteraria” 2010, nr 38.

Streszczenie: Tematem artykułu jest analiza konstrukcji Żyda Wiecznego Tułacza w dwóch wybranych utworach Pära Lagerkvista – Sybilla oraz Śmierć Ahaswera. Krótkie przypomnienie najważniejszych informacji o losach legendy w Europie, a także w Szwecji, skąd pochodzi autor omawianych dzieł, wprowadza do dalszej części analizy, rozpoczynającej się od stosunku Lagerkvista do religii chrześcijańskiej. Kreacja Ahaswera w prozie szwedzkiego noblisty opiera się na wizji Boga nieobecnego, oddalonego od świata, który jednak ukarał w okrutny sposób przypadkowego mieszkańca Jerozolimy, skazując go na wieczne życie. W obu omawianych utworach bohater jest zaprezentowany w opozycji do drugiej osoby, również ciężko potraktowanej przez los, co potęguje pesymistyczny ton dzieł. Artykuł analizuje, w jaki sposób Lagerkvist traktuje popularną chrześcijańską legendę, interpretując ją we własny, specyficzny sposób. Dla szwedzkiego pisarza potępiony Żyd to postać tragiczna, poszukująca kontaktu z Bogiem i odpowiedzi na nurtujące pytania o sens ludzkiej egzystencji. Jednocześnie w osobie Ahaswera Szwed zaprezentował paradoksalnego bluźniercę – człowieka, który doświadczył mocy Stwórcy jak nikt inny, ale mimo to wcale go nie wyznaje, nie szanuje, darzy nienawiścią. Bóg jest w tym ujęciu daleki od miłosierdzia i dobroci, zaś Jezus to tylko marionetka w rękach Najwyższego, podobnie jak Wieczny Tułacz.

  • S. Makuch, Obraz Karpat w powieści Józefa Symeona Boguckiego „Rodin, czyli duch na drodze pokuty”, „Góry – Literatura – Kultura” 2013, nr 7. Dostępne: https://tinyurl.com/y6shhrhp

Streszczenie: Tematem artykułu jest obraz Karpat w powieści Józefa Symeona Boguckiego Rodin, czyli duch na drodze pokuty (1846). Pierwszy z ośmiu tomów tego utworu przedstawia losy bohaterów, podróżujących z Krakowa aż do szczytów Tatr, a także okolice Kalwarii Zebrzydowskiej. Autor powieści wpisuje się w coraz popularniejszy wówczas nurt pisania o górach, choć prawdopodobnie sam nie miał okazji odwiedzić opisywanych terenów, spędzając większość życia w Warszawie. Obok samych opisów górskich terenów autor artykułu próbuje ustalić źródła inspiracji dla Józefa Symeona Boguckiego. Wysoce prawdopodobne jest bowiem, że pisarz czerpał informacje ze Wspomnień z Wenecyi, kolei żelaznej lipnicko-wiedeńskiej, Wiednia, Karpat Wadowickich, Frankfurtu nad Menem i przelotu z Krakowa do Tatr spiskich autorstwa Ludwika Pietrusińskiego, wydanych rok przed premierą Rodina.

  • S. Makuch, Władza nad śmiercią władzą nad ludźmi? Społeczne skutki rozpowszechnienia technik odmładzania na wybranych przykładach [w:] Wybory popkultury. Relacje kultury popularnej z polityką, ideologią i społeczeństwem, red. K. Kowalczyk, J. Płoszaj, Wrocław 2014. Dostępne: https://tinyurl.com/y4mfs2ld

Streszczenie: Wizje społeczeństw, w których upowszechnione zostały techniki odmładzania, przedłużania życia lub osiągania fizycznej nieśmiertelności wielokrotnie pojawiały się w literaturze. Co ciekawe, szczególnie w wizjach fantastycznonaukowych, opartych na motywie cudownego wynalazku, niejednokrotnie obrazy cywilizacji obdarzonej dłuższym istnieniem, są raczej antyutopijne. Dostęp do leku czy kuracji staje się narzędziem władzy, sposobem kontrolowania ludzi i ich potrzeb, a także przyczyną licznych problemów, zarówno komicznych, jak i tragicznych. Doskonale widoczne jest to w dwóch powieściach – Eliksirze prof. Bohusza Stefana Barszczewskiego oraz Nieśmiertelność zabije nas wszystkich (The Postmortal) Drew Magary’ego. Oba utwory pokazują wizję społeczeństw, w których korporacje odmładzające i unieśmiertelniające stają się podmiotami niemalże rządzącymi światem, kształtującymi potrzeby, a w skrajnych przypadkach – ludzkie obsesje. Powieści te pokazują negatywny obraz świata, zdominowanego przez dążenie do wiecznego życia.

  • S. Makuch, Mistrzowie grozy i niesamowitości w oczach polskiego widza. Bela Lugosi oraz Boris Karloff w polskiej prasie przedwojennej [w:] Groza w kulturze polskiej, red. R. Dudziński, K. Kowalczyk, J. Płoszaj, Wrocław 2016. Dostępne: https://tinyurl.com/y263l2ng

Streszczenie: Boris Karloff i Bela Lugosi to najbardziej rozpoznawalne gwiazdy przedwojennego kina grozy. Popularność aktorów swoim zasięgiem objęła również Polskę, gdzie w latach 1932–1939 wyświetlano większość filmów nakręconych z udziałem obu gwiazdorów. Podobnie jak i na całym świecie, przełomowym momentem stały się premiery Draculi (reż. Tod Browning, USA 1931) oraz Frankensteina (reż. J. Whale, USA 1931). Celem artykułu jest analiza recepcji prasowej obu tych postaci na łamach krajowych czasopism kulturalnych. Badaniu poddano recenzje, artykuły krytyczne, a także materiały promocyjne, które wskazują, w jaki sposób rozwijała się w Polsce popularność Karloffa i Lugosiego.

  • S. Makuch, W poszukiwaniu przełomu. Rola Gali Piosenki Chodnikowej w historii disco polo, „Panoptikum” 2016, nr 15. Dostępne: https://tinyurl.com/y4d44b5w

Streszczenie: Rozwój każdego niemal gatunku muzycznego opiera się na pewnych punktach zwrotnych, decydujących momentach czy albumach zmieniających oblicze rocka, popu czy jazzu. W historii disco polo owym przełomem wydawać się może Gala Piosenki Popularnej i Chodnikowej z 29 lutego 1992 r., kiedy to muzyka taneczna niejako zagościła na salony. Szerzej nieznane wówczas zespoły grały dla pełnej Sali Kongresowej na koncercie nagrywanym przez Telewizję Polską, zapewniającą milionową oglądalność. Niedługo później bohaterowie gali cieszyli się sławą w całym kraju. Problem znaczenia Gali wydaje się istotny, ponieważ w późniejszych latach zdecydowanie większe zasługi dla popularyzacji disco polo miała komercyjna stacja Polsat, nadająca od 1994 r. program Disco Relax, a od 1996 r. – Disco Polo Live. Celem artykułu jest próba odpowiedzi na pytanie o skalę recepcji wspomnianego wydarzenia i ocenę jego faktycznej roli w rozwoju disco polo na początku lat 90. Artykuł oparto na materiałach prasowych z lat 90., nagraniach wideo samej Gali, późniejszych źródłach prasowych i internetowych oraz wywiadach przeprowadzonych z uczestnikami koncertu.

  • S. Makuch, Co kultura popularna zrobiła z Żydem Wiecznym Tułaczem? Współczesne renarracje legendy o Ahaswerze, „Kultura Popularna” 2016, t. 3. Dostępne: https://tinyurl.com/y25hupqx

Streszczenie: Celem artykułu jest analiza funkcjonowania postaci Żyda Wiecznego Tułacza we współczesnych tekstach kultury. Rozważania obejmują teksty literackie, filmy, komiksy oraz gry komputerowe. W XX i XXI w. motyw Ahaswera wciąż jest dość żywotny w popkulturze, stanowiąc interesujący materiał dla reinterpretacji i renarracji apokryficznej opowieści. Analizę przeprowadzono według dwóch typów renarracji – „biblijnych” i „niebiblijnych”. Pierwsza grupa obejmuje utwory, w których bohater uczestniczy w cierpieniach Jezusa i ma ewentualny wpływ na bieg zdarzeń. Druga grupa natomiast to narracje, w których Żyd Wieczny Tułacz nie ma w zasadzie nic wspólnego z losami Jezusa, jednak bohaterowie noszą jego imię lub pojawiają się nawiązania do legendy.

  • S. Makuch, Górski wehikuł czasu. Legenda Rogera Dodswortha w literaturze i kulturze, „Góry – Literatura – Kultura” 2018/2. Dostępne: https://tinyurl.com/yxfex38y

Streszczenie: Góry w różnych legendach i utworach literackich niejednokrotnie pełniły rolę miejsca, które umożliwiało swoiste podróże w czasie, zabezpieczając bohaterów zapadających w wieloletni sen. Nieprzypadkowo legendy o śpiących rycerzach często umieszczają miejsca spoczynku właśnie w górskich okolicach. W 1826 r. chwilową popularność zdobyła plotka o ożywienia zamarzniętego w alpejskiej jaskini Rogera Dodswortha, który miał zostać przysypany przez lawinę ponad 100 lat wcześniej. Wiadomość obiegła prasę w całej Europie, zainteresowała też Mary Shelley, która poświęciła tej tematyce krótki esej. Przedmiotem artykułu jest analiza doniesień prasowych nt. słynnego hibernatusa, utworu angielskiej pisarki, która dostrzegła w popularnej plotce tło do rozmyślań o sytuacji człowieka z innej epoki przeniesionego w przyszłość, a także próba określenia roli gór w materiałach nt. Dodswortha.


Patrycja Rutkowska

Ekspert


Od 2015 roku doktorantka na Wydziale Politologii i Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu w Katedrze Systemu Politycznego RP. W 2013 roku uzyskała tytuł licencjata na kierunku politologia, specjalizacja marketing polityczny i komunikacja społeczna. W 2014 roku obroniła prace licencjacką na kierunku bezpieczeństwo wewnętrzne. Tytuł magistra uzyskała w 2015 roku na kierunku politologia. Zainteresowania to bezpieczeństwo społeczne, bezpieczeństwo socjalne, polityka społeczna, Rosja w XXI wieku.

Najważniejsze publikacje

Monografie:

  • (red.) D. Plecka, P. Rutkowska, Administracja Publiczna. Bezpieczeństwo państwa w kontekście bezpieczeństwa międzynarodowego, Toruń 2017. Dostępne: https://tinyurl.com/y4rrg3az

Streszczenie: Jednym z istotniejszych instrumentów kształtujących bezpieczeństwo są instytucje publiczne, w tym także administracja – zarówno rządowa, jak i samorządowa. Duże znaczenie mają także ponadnarodowe systemy instytucjonalne. W zasadzie bez ich zaangażowania nie może być mowy o realizowaniu potrzeby bezpieczeństwa. Stąd istotność administracji publicznej we wszystkich jej wymiarach […] dla bezpieczeństwa zarówno w znaczeniu indywidualnym, jak i zbiorowym.

  • (red.) D. Plecka, P. Rutkowska, E. Ganowicz, Administracja Publiczna. Zadania publiczne administracji samorządowej i ich realizacja przez NGO, Toruń 2018. Dostępne: https://tinyurl.com/y4a689y3

Streszczenie: […] wzajemne relacje między NGO a administracją publiczną należą do podstawowych warunków powodzenia podejmowanych przez nie działań. Uwaga ta dotyczy nie tylko formalnoprawnych aspektów, ale także konkretnych działań. Przy czym warto podkreślić, że mają one różnorodny charakter: promujący, obywatelski, charytatywny, wspierający dzieci, młodzież i osoby starsze etc. Dochodzi do nich na kilku poziomach: lokalnym, ogólnokrajowym bądź międzynarodowym. Różnorodność obszarów aktywności NGO, konieczność współpracy z administracją publiczną, a wreszcie przykłady podejmowanych działań znalazły odzwierciedlenie w analizach, które składają się na niniejszy tom.

  • (red.) P. Siemiątkowski, P. Tomaszewski, M. Redo, P. Rutkowska, Profile badawcze polskich katedr i zakładów bezpieczeństwa 2018, Toruń 2018. Dostępne: https://tinyurl.com/y5wxcz6x

Streszczenie: Niniejsza publikacja jest efektem współpracy pomiędzy polskimi ośrodkami naukowymi zajmującymi się szeroko pojmowanym bezpieczeństwem, którą zacieśnił I Interdyscyplinarny Zjazd Katedr i Zakładów Bezpieczeństwa zorganizowany przez Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu we wrześniu 2017 roku. Jej główną część stanowią profile badawcze polskich katedr i zakładów bezpieczeństwa. Żywimy nadzieję, że usystematyzowane w niej informacje pomogą w rozwinięciu i/lub nawiązaniu owocnej współpracy naukowej. Przyczynią się do integracji środowiska, podniesienia jakości, efektywności i skuteczności prowadzonych badań naukowych, a tym samym do rozwoju nauk o bezpieczeństwie oraz upowszechnienia i umiędzynarodowienia wyników badań naukowych polskich badaczy zajmujących się szeroko pojmowanym bezpieczeństwem.

Artykuły naukowe:

  • P. Rutkowska, System edukacji w Chińskiej Republice Ludowej a bezpieczeństwo społeczne, [w:] red. J. Marszałek-Kawa, T. Dmochowski, Rozważania o kierunkach współczesnej polityki Chin, Toruń 2018, s. 232-244. Dostępne: https://tinyurl.com/y4henwwf
  • P. Rutkowska, Bezpieczeństwo społeczne a kapitał społeczny, [w:] red., M. Debita, M. Adamczyk, Polska-Europa-Świat. Wczoraj i dziś, Poznań 2017, s. 75-84. Dostępne: https://tinyurl.com/yxuvsfzf

Streszczenie: Publikacja ma na celu zaprezentowanie kategorii bezpieczeństwa społecznego i jej elementów oraz zwrócenie szczególnej uwagi na kapitał społeczny. Przedstawiona zostanie istota kapitału społecznego, a także rola jaką odgrywa kapitał społeczny dla realizacji idei bezpieczeństwa społecznego. Metoda, która posłużyła do badań, to analiza treści.

  • P. Rutkowska, Bezpieczeństwo społeczne w deklaracjach i działaniach Prawa i Sprawiedliwości po 2015 roku, [w:] red. D. Plecka, Demokracja w Polsce po 2015 roku, Toruń 2018, s. 172-183.
  • P. Rutkowska, Organizacje pozarządowe w kontekście budowania bezpieczeństwa społecznego, [w:] red. P. Rutkowska, D. Plecka, E. Ganowicz,  Administracja Publiczna. Zadania publiczne administracji samorządowej i ich realizacja przez NG, Toruń 2018, s.108-119. Dostępne: https://tinyurl.com/y4a689y3
  • P. Rutkowska, System edukacji w Chińskiej Republice Ludowej a bezpieczeństwo społeczne, [w:] Rozważania o kierunkach współczesnej polityki Chin, red. J. Marszałek-Kawa, T. Dmochowski, Toruń 2018, s. 232-244. Dostępne: https://tinyurl.com/y4henwwf
  • P. Rutkowska, D. Plecka, Social security in the manifesto of the Christian Democratic Union and the Christian Social Union for the 2017 parliamentary election in Germany, “Przegląd politologiczny”, t. 23, nr 3/2018, s. 109-118. Dostępne: https://doi.org/10.14746/pp.2018.23.3.8

Streszczenie: Celem artykułu była analiza wspólnego programu Unii Chrześcijańsko-Demokratycznej Niemiec i Unii Chrześcijańsko-Społecznej w Bawarii, w wyborach do parlamentu Niemiec z 2017 roku, pod kątem bezpieczeństwa społecznego obywateli. Założeniem podstawowym było sprawdzenie, czy Unia CDU/CSU odniosły się do każdego z elementów bezpieczeństwa społecznego, czyli bezpieczeństwa socjalnego, bezpieczeństwa wspólnotowego i bezpieczeństwa rozwojowego w swoim programie wyborczym z 2017 roku. Metodą, która posłużyła do zrealizowania badania, była analiza treści. Z przeprowadzonego badania wynika, iż Unia CDU/CSU w swoim programie wyborczym z 2017 roku – Für ein Deutschland, in dem wir gut und gerne leben. Regierungsprogramm 2017–2021, poruszyła kwestie związane z budowaniem bezpieczeństwa społecznego obywateli. Propozycje, które zostały zawarte w programie pozwalają stwierdzić, że CDU/CSU zaproponowało program, który rozwija po części każdy z flarów bezpieczeństwa społecznego, co nie zawsze jest realizowane. Zauważyć należy, że słabo rozwinięta została kwestia kultury, która niewątpliwe ma ogromny wpływ na rozwój kapitału społecznego i kapitału ludzkiego, a więc dwóch flarów, wspólnotowego i rozwojowego. Pozostałe obszary i propozycje skierowane w ramach ich rozwoju absolutnie wypełniają tę lukę. Należy również wskazać, że w propozycjach wyborczych znajdujących się w programie najbardziej rozwinięty został filar związany z bezpieczeństwem socjalnym, realizowany w ramach polityki społecznej państwa.

  • P. Rutkowska, M. Adamczyk, The Chinese People’s Republic Investment Engagement in Belarus and Ukraine after 2010, „Nowa Polityka Wschodnia” 2018, nr 16, s. 67-83. Dostępne: http://dx.doi.org/10.15804/npw20181604

Streszczenie: Celem artykułu jest przedstawienie i porównanie zaangażowania gospodarczego, politycznego i wojskowego Chin na Ukrainie i Białorusi, ze szczególnym uwzględnieniem ich roli w globalnej ekspansji ChRL. Chiny, po otwarciu gospodarki na świat na początku lat 80. ubiegłego wieku, natychmiast stały się jednym z najważniejszych elementów gospodarki światowej. Artykuł jest próbą analizy chińskich inwestycji nad Dnieprem, jak również politycznych i wojskowych aspektów tej współpracy.

  • M. Adamczyk, P. Rutkowska, China on the road to becoming a sea power – is this the renaissance of A.T. Mahan’s and J.S. Corbett’s theory?, „Kultura – Historia – Globalizacja” 2018, nr 23, s. 1-16. Dostępne: https://tinyurl.com/y55shlja

Streszczenie: W Państwie Środka jako prawdopodobnie pierwszym państwie na świecie podjęto się realizacji geopolitycznej wizji mocarstwa lądowego i morskiego jednocześnie. Autorzy w swojej pracy podjeli się rozważań nad potencjałem współczesnych Chin do stworzenia mocarstwa morskiego. Rozdział pierwszy zawiera krótki przegląd definicji potęgi w nauce o stosunkach międzynarodowych. W kolejnym zaś autorzy podjeli się próby odpowiedzi na pytanie czym jest potęga morska? Trzeci i czwarty rozdział teoretyczny zawiera szczegółowy opis cech i determinantów potęgi morskiej sformułowanych przez A.T. Mahana i J.S. Corbetta. W rozdziale piątym autorzy dokonali analizy chińskiego potencjału do budowy potęgi morskiej w oparciu o wnioski z wcześniejszych rozdziałów. Podsumowanie jest próbą odpowiedzi na kluczowe pytanie badawcze tej pracy — czy polityka współczesnych Chin nosi znamiona realizacji założeń klasycznych teorii potęgi morskiej?

  • M. Adamczyk, P. Rutkowska, China and Asia-Pacific Region in China’s Military Strategy, „Torun International Studies” 2017, no. 10, vol. 1, s. 83-99. Dostępne: http://dx.doi.org/10.12775/TSM.2017.007

Streszczenie: Rosnąca potęga ChRL implikuję zmianę polityki międzynarodowej i bezpieczeństwa państwa czy wreszcie sposobu postrzegania środowiska międzynarodowego przez członków KPCh. „Biała Księga Obrony”, wydawana co dwa lata przez Ministerstwo Obrony Chińskiej Republiki Ludowej, ma na celu objaśniać zachodzącą ewolucję. Niniejsza praca zaś zgłębia punkt widzenia Chin na potencjalne wyzwania dla bezpieczeństwa w regionie Azji i Pacyfiku.

  • P. Rutkowska, Bezpieczeństwo społeczne – próba uporządkowania pojęcia [w:] red. D. Plecka, P. Rutkowska, Administracja Publiczna. Bezpieczeństwo państwa w kontekście bezpieczeństwa międzynarodowego, Toruń 2017. Dostępne: https://tinyurl.com/y4rrg3az
  • D. Plecka, P. Rutkowska, Wolność polityczna i własność prywatna jako wartości liberalne trwale zakorzenione w świadomości Polaków, „Political Preferences” nr 12/2016, s. 121-135. Dostępne: https://tinyurl.com/y4lyakyg

Streszczenie: Liberalizm jako doktryna nigdy nie był głęboko zakorzeniony w sferze politycznej w Polsce. Nie było to możliwe ze względu na uwarunkowania historyczne, ale także tradycję stanowiącą kluczowy element kultury politycznej. Stąd w zasadzie do przełomu lat 80. i 90. XX wieku w Polsce nie funkcjonowały grupy polityczne utożsamiające się z wartościami liberalnymi. Nie oznacza to jednak, że idee liberalne nie były ogólnie rzecz biorąc aktualne w świadomości społecznej. Wystarczy, bo wskazać na dwie omawiane wartości, tj. wolność i prawo do posiadania indywidualnej własności, aby rozwiać wszelkie wątpliwości (wystarczająco słabo skonsolidowane instytucjonalnie) społeczeństwa dotyczące liberalizmu. Oczywiście, zaznaczając, że nie dotyczy to społeczeństwa jako całości, jak również nie dotyczy liberalizmu we wszystkich sferach aktywności jednostek. Albowiem w sferze gospodarczej wolność jest akceptowalna w większym stopniu niż w sferze kultury.

  • D. Plecka, P. Rutkowska, Social security as an instrument for creating populist attitudes, „Political Preferences” nr 13/2016, s. 115-123. Dostępne: https://tinyurl.com/y28n8lpz

Streszczenie: Bezpieczeństwo społeczne jest niewątpliwie instrumentem umożliwiającym kształtowanie postaw populistycznych. Wiąże się to przede wszystkim z jakością różnych mechanizmów demokratycznych i ich reprezentacji wpływających na system polityczny. Jednak w największym stopniu fuzja bezpieczeństwa społecznego i populizmu jest wywoływana przez elity polityczne i odbiorców ich komunikacji – obywateli. Wiąże się to z przekonaniem, które w coraz większym stopniu wpływa na opinię publiczną, że „elity powinny robić to, co ludzie im nakazują” (Markowski 2004: 14). Niewątpliwie sytuacja ta rodzi szereg konsekwencji związanych przede wszystkim z brakiem kompetencji politycznych i ekonomicznych obywateli. Z drugiej strony, może to przyczynić się do wzrostu niezadowolenia obywateli z działań rządu, które skutkują utratą legitymizacji.

  • P. Rutkowska, The efficiency of the Armed Forces of the Russian Federation, Georgia, Abkhazia and South Ossetia during the Russian-Georgian conflict in 2008, „European Journal of Transformation Studies” 2016 vol. 4, No.1, s. 42-51. Dostępne: https://tinyurl.com/y4w6nstf

Streszczenie: Stosunki gruzińsko-rosyjskie nieustannie budzą troskę krajów sąsiednich, a także Unii Europejskiej i Stanów Zjednoczonych. Konflikt z 2008 r. rozbudził pamięć o trwających stulecia tarciach i konfliktach, w tym o sporne terytoria Abchazji i i Osetii Południowej. Autorka skupiła się na analizie porównawczej sił zbrojnych Federacji Rosyjskiej i Gruzji oraz Południowej Osetii i Abchazji. W artykule znajduje się również podsumowanie strat w sile żywej i sprzęcie, które poniosły walczące strony.


Małgorzata Pacer

Ekspert

Żołnierz Wojska Polskiego, absolwenta Uniwersytetu Wrocławskiego, doktorantka Akademii Wojsk Lądowych imienia generała Tadeusza Kościuszki. Tytuł rozprawy „Straż Graniczna w systemie bezpieczeństwa obszaru przygranicznego”. Zainteresowania naukowe dotyczą szeroko rozumianego bezpieczeństwa ze szczególnym uwzględnieniem bezpieczeństwa obszarów przygranicznych oraz bezpieczeństwa kulturowego. Ekspert w zakresie świata arabskiego, islamu i kościoła orientalnego z naciskiem na Ortodoksyjny Kościół Koptyjski. Aktywnie uczestniczy w programach międzynarodowych.

Najważniejsze publikacje

Artykuły naukowe:

  • M. Pacer-Kaznowska, Wybrane aspekty ochrony zewnętrznej granicy Unii Europejskiej realizowanej przez funkcjonariuszy Straży Granicznej w zakresie kontroli bezpieczeństwa w placówkach lotniczych, „Zeszyty Naukowe Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Witelona w Legnicy” 2017, nr 4 (25). Dostęp: https://tinyurl.com/yxuvm994

Streszczenie: Artykuł poświęcony jest Straży Granicznej, która jest formacją wyspecjalizowaną i pełni kluczową rolę nie tylko w zakresie ochrony granicy państwowej oraz ochrony lotnictwa cywilnego, ale również piastuje stabilną pozycję w systemie bezpieczeństwa państwa.Celem artykułu jest ukazanie podstawowych zadań realizowanych przez funkcjonariuszy Straży Granicznej, pełniących służbę w lotniczych placówkach tej formacji w Grupie Bezpieczeństwa Lotów, a także analiza aktów prawnych, na podstawie których funkcjonariusze Straży Granicznej wykonują zadania dotyczące ochrony lotnictwa cywilnego. Funkcjonariusze Straży Granicznej, którzy pełnią służbę w przejściach lotniczych, zapewniają ochronę zewnętrznej granicy Unii Europejskiej. Ogromnym wyzwaniem jest służba w zespołach, zapewniających nie tylko dobrze strzeżone granice państwa, ale również wykonujących zadania na rzecz bezpieczeństwa w międzynarodowej komunikacji lotniczej. Spoczywa na nich ogromna odpowiedzialność na skalę światową. W artykule zostały przedstawione najważniejsze zadania Straży Granicznej i Służby Ochrony Lotniska w zakresie realizowanych zadań oraz wzajemnego funkcjonowania w systemie zapewniającym bezpieczeństwo w komunikacji lotniczej. Analizę tę przeprowadzono z zastosowaniem metody desk research. Interpretacji poddano akty prawne, dokumenty, artykuły publikowane na stronach internetowych lub udostępnione przez funkcjonariuszy Straży Granicznej.

  • M. Pacer-Kaznowska, Funkcjonowanie oraz realizowanie zadań ustawowych przez Punkty Kontaktowe Straży Granicznej, [w:] Zarządzanie Kryzysowe w Polsce i w państwach sąsiednich, red. B. Kaczmarczyk, Wrocław 2017.
  • E. Dziedziela, M. Pacer-Kaznowska, Współpraca międzynarodowa Straży Granicznej w zwalczaniu przestępczości transgranicznej na przykładzie Wspólnej Polsko-Niemieckiej Placówki Straży Granicznej w Ludwigsdorfie, [w:] Grupy dyspozycyjne w systemie współpracy transgranicznej na rzecz bezpieczeństwa, red. J. Maciejewski, A. Sokołowska, M. Stochmal, Wrocław 2015. Dostępne: https://tinyurl.com/yxk4cb2o

Streszczenie: Celem artykułu jest przedstawienie sposobów funkcjonowania Polsko-Niemieckiej Placówki Straży Granicznej w Ludwigsdorfie jako przykładu współpracy ponadnarodowej w walce z przestępczością transgraniczną. Straż Graniczna odgrywa istotną rolę we współpracy ponadnarodowej Polski. Jej działania, w tym ochrona granicy państwa i kontrola ruchu granicznego, nadają organizacji wymiar międzynarodowy. Jednak, aby projekty i cele mogły zostać zrealizowane, wymaga to współpracy z krajami sąsiednimi. Postanowienia traktatu amsterdamskiego sugerują również, że współpraca z krajami sąsiednimi pomoże zapobiegać i eliminować przestępczość transgraniczną, taką jak nielegalna imigracja, handel ludźmi, pornografia, przemyt narkotyków i terroryzm. Jednym z przykładów takiej współpracy jest tworzenie projektów pilotażowych międzynarodowych jednostek straży granicznej, takich jak Polsko-Niemiecka Placówka Straży Granicznej w Ludwigsdorfie. W celu zaprezentowania technik pracy wykorzystano metodę badawczą desk research. Badania wykazały, że powołanie Polsko-Niemieckiej Placówki Straży Granicznej w Ludwigsdorfie pozwoliło służbom z sąsiednich krajów działać „poza granicami”, co jest istotne dla wykrywania czynów zabronionych o charakterze międzynarodowym – ściganie przestępstw nie jest blokowane przez granicę państwa, a świadczenie usług nie jest ograniczone zasięgiem geograficznym instytucji granicznych; rozwinęła się również współpraca operacyjno-analityczna. Analiza wyników pracy Polsko-Niemieckiej Placówki Straży Granicznej sugeruje również, że pilotażowy projekt funkcjonujący w warunkach zwiększonego wykrywalności przestępstw transgranicznych. Dlatego też współpraca międzynarodowa grup dyspozycyjnych jest niezbędna dla zapewnienia szeroko rozumianego bezpieczeństwa i prawidłowego funkcjonowania społeczeństwa obywatelskiego.

  • M. Pacer-Kaznowska, Z. Kuźniar, Elitarny charakter służby w Wydziale Zabezpieczenia Działań Straży Granicznej, [w:] Bezpečnosť, extrémizmus, terorizmus 2015 : zborňk z medzinárodnej vedeckej konferencie uskutočnenej v dňoch 10-11 decembra 2015 v Podhájskej, red. E. Bruna, A. Lisnik, Podhajska 2015.


Marta Prokop-Majchrzak

Ekspert

Absolwentka Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego oraz członek Okręgowej Izby Radców Prawnych we Wrocławiu. Doświadczenie zawodowe zdobywała we wrocławskich kancelariach prawnych, obsługując m. in. syndyków masy upadłości, ubezpieczycieli, lidera w branży usług HR w Polsce oraz podmioty zagraniczne. Od 2012 r. świadczy usługi prawne i doradcze w ramach indywidualnej Kancelarii Radcy Prawnego Marty Prokop – Majchrzak zarówno na rzecz klientów korporacyjnych jak i osób fizycznych. Specjalizuje się w sprawach z zakresu prawa cywilnego, gospodarczego, handlowego, upadłościowego, prawa pracy oraz ochrony danych osobowych. Posiada bogate doświadczenie w reprezentowaniu klientów w negocjacjach handlowych oraz sporach toczących się przed sądami powszechnymi. Nieustannie podnosi swoje kwalifikacje uczestnicząc w licznych szkoleniach i seminariach celem zapewnienia swoim klientom najwyższego poziomu obsługi. Biegłe włada językiem angielskim. Prywatnie żona Bartka i mama Jagody, pasjonatka aktywnego wypoczynku, wielbicielka kuchni śródziemnomorskiej i literatury faktu, domowy project manager.